مدير كل ورزش و جوانان استان تهران گفت : قهرمانان ورزش با اخلاق و رفتار جوانمردي الگوي جوانان هستند.

نخستين جشنواره رسم جوانمردي و معرفي بر ترين هاي ورزشي استان تهران با همت اداره كل ورزش و جوانان استان تهران با حضور محسن منصوري استاندار تهران در جمع ورزشكاران ،قهرمانان و پيشكسوتان برگزار شد.

علي جوادي مديركل ورزش و جوانان استان تهران روز چهارشنبه در اين مراسم در حوزه هنري گفت در ورزش الگوهايي وجود دارد كه مي توانند الگويي براي جوانان باشند واين ورزشكاران جوانمرد در كنار قهرماني ها مي توانند منشا خير براي ورزش باشند .

ما بعنوان متولي ورزش استان تهران وظيفه داريم در كنار بعد فني براي موضوع اخلاق كه تكميل كننده ورزش قهرماني است برنامه داسته باشيم تا قهرماني ها همراه ارزش باشد .

 علي جوادي با اشاره به اهميت اخلاق در ورزش گفت: برنامه و جهت گيري ما بر اين منوال خواهد بود كه علاوه بر بعد فني، در بعد اخلاقي هم تعداد پهلوانان خودمان را با تلفيق قهرمانان افزايش بدهيم و اميدوارم ارزش معنوي را بيش از پيش در ورزش به مردم ايران معرفي كنيم.

وي افزود: نام تختي همواره در اذهان به‌عنوان يك الگوي ورزشي وجود دارد، در شرايطي كه غير از جهان‌پهلوان تختي، ورزشكاران ديگري بودند كه از نظر فني و تعداد هاي مدال‌هاي ملي و بين‌المللي از او بهتر بودند، اما چرا نام تختي و امثال تختي در حوزه ورزش ماندگار شد، به دليل آنكه در كنار فعاليت ورزشي، ارزش‌آفريني كرده‌اند.

مديركل ورزش و جوانان ادامه داد: در استان تهران ظرفيت‌هاي بسيار بالايي در زمينه هاي مختلف وجود دارد كه هم بايد حوزه ارزش را بشناسيم و تورق كنيم و هم نقش آن را در ورزش بيشتر كنيم. استان تهران بيش‌از هر زمان ديگري، در ابعاد گوناگون، تشنه موضوع معنويت است و يكي از آن ابعاد، حوزه ورزش است.

جوادي تأكيد كرد: ورزش در كنار جذابيتي كه دارد و جواناني كه تشنه رويارويي نمايندگان خودشان در عرصه هاي مختلف هستند، نگاه جوانان به رفتار ورزشكاران و نمايندگان خودشان را هم با خود دارد و چهره هايي چون طالقاني‌، ميراسماعيلي، انصاري‌ و ديگر بزرگان حاضر در اين مراسم در كنار ورزش و افتخارآفريني، يادگاري از رفتار و حسن خلق خود به‌جا گذاشته‌اند و ما بايد اين سرمابه ها را ارج نهاده و آن را گرامي بداريم و همزمان ظرفيت استان تهران را در حوزه معنويت و نگاه اخلاقي در ورزش توسعه بدهيم و براي آن برنامه‌ريزي كنيم .

وي گفت: برنامه‌ريزي در ورزش و در بعد اخلاقي، بايد در كنار بعد فني و آموزش در سطوح پايه در رشته‌هاي مختلف وجود داشته باشد و با افزايش تعداد پهلوان‌ها، ظرفيت‌هاي مان را در ابعاد مختلف نشان دهيم.

ورزش و ارزش دست در دست هم دارند

حجت الاسلام والمسلمين حاج علي اكبري امام جمعه موقت تهران در اين مراسم‌ گفت از بانيان اين برنامه خوب بايد قدرداني شود كه چه ابتكار خوبي داشتند و اين مراسم پر معني را برگزار كردند .

وي افزود ورزش و ارزش دست در دست هم دارند و حاصلش جوانمردي مي شود و در رسم شناخته شده ايران اسلامي همان پهلواني صورت مي گيرد. 

در ميان مراسم كليپ مصاحبه با مادر شهيد مهدي رضايي مجد  كاپيتان تيم ملي جوانان ايران و عضو باشگاه پرسپوليس تهران درباره زندگي و فوتبال شهيد پخش شد كه مورد استقبال شركت كنندگان قرار گرفت.

در اين مراسم عكس ۱۸ شهيد موسسه فرهنگي ورزشي شهداي فجر ورامين توسط استاندار تهران به حجت الاسلام حاج علي اكبري امام جمعه تهران اهدا شد.

در پايان مراسم از ورزشكاران پهلوانان پيشكسوتان و خانواده شهداي ورزش استان تهران بعنوان الگوهاي جوانمردي تجليل شد .   

ساخت و سازهاي غيرمجاز در حريم شهرها يكي از ناهنجاريهاي كلانشهرهاي در حال توسعه به حساب مي آيد و از جمله پديده هايي است كه در سال هاي اخير به وفور در شهرهاي مهاجر پذير پديدار شده است؛ اين پديده مي تواند اثراتي همچون تخريب سيماي كالبدي شهر، از بين رفتن منابع، تعرض به حريم رودها و رودخانه ها و در نهايت آلودگي زيست محيطي را برجا بگذارد.

اگر چه صيانت و حراست از اراضي زراعي و باغي، با پيشگيري و برخورد با ساخت و سازهاي غير مجاز و غير قانوني، امسال بطور ويژه در دستور كار مسوولان شهرري قرار گرفته است اما افزايش هم افزايي همه دستگاهها امري ضروري است و بايد بيش از پيش و بطور ويژه مورد توجه قرار گيرد.

به گفته كارشناسان، دلايل مختلفي همچون فرار از قانون و آزادي عمل، مشكلات اقتصادي و قانوني، ضعف نظارت و جلوگيري در شكل گيري تخلفات و ساخت و سازهاي غير مجاز دخيل هستند؛ ساخت و سازهايي كه در گذشته نه چندان دور در حريم تهران صورت مي گرفت و نه تنها باعث تخريب محيط زيست كه موجب مي شد حقوق شهروندي را زير پاي سوداگري از بين ‌برود.

جلوگيري از ساخت و سازهاي غير مجاز در سطح استان تهران و شهر ري بعنوان يكي از مناطق ۲۲ گانه اين كلانشهر از موضوعاتي است كه محسن منصوري استاندار با جديدت آن را مورد توجه و در دستور كار قرار داده است.

استاندار تهران با بيان اينكه پروژه ساخت و ساز غير مجاز شناسايي نشده اي نداريم، مي گويد: به شهرداران در سطح استان تهران اعلام كرديم جدي در اين مورد پاي كار بيايند تا جلوي ساخت و سازهاي غيرمجاز در سطح استان گرفته شود

او  مي افزايد :به مسئولان مربوطه عنوان شده است شاخص ارزيابي دستگاه‌ها، جلوگيري از ساخت و سازهاي غير مجاز است و در اين زمينه مصمم و پيگير هستيم.

 استاندار تهران در عين حال معتقد است كه ساخت و سازهاي غير مجاز در حوزه‌هايي رخ مي‌دهد كه دستگاه‌هاي اداري و اجرايي حضور دارند لذا ضرورت دارد مجموعه‌هاي فرمانداري‌ها، بخشداري‌ها، جهاد كشاورزي، شهرداري‌ها و دستگاه‌هاي متولي نظارت كنند؛ اما در مقاطعي عزم برخي دستگاه ها در برخورد با اين امر سست بوده كه موجب برخي ساخت و سازهاي غير مجاز شده است.

 ساخت و ساز در روستاهاي شهرستان ري رصد شود

 معاون استاندار و فرماندار ويژه شهرستان ري نيز معتقد است كه ساخت و سازهاي غير مجاز بايد با نظارت و پيگيري دقيق رصد و به حداقل ممكن برسد.

حميد زماني ، خواستار توجه بيشتر و رصد ساخت و سازها در روستاهاي اين شهر ري شد و عنوان كرد :ساخت و سازها را بايد در روستاها رصد كرد و نبايد اجازه داد ملكي در پنج طبقه و ملكي ديگر در يك طبقه احداث شود.

اين در ست موضوعي است كه شهردار ناحيه۳ شهرداري شهرري نيز به آن اشاره كرد و گفت كه بايد از ساخت و سازهاي غير مجاز و غيرقانوني در محدوده و حريم شهر به خوبي و با دقت صيانت كرد.

سيد غفار وهابي اظهار داشت:به منظور جلوگيري از ساخت‌وسازهاي غيرمجاز، مأموران تخلفات ساختماني به صورت محسوس و نامحسوس در سطح ناحيه گشت‌زني مي‌كنند و از هرگونه تخلف ساختماني، جلوگيري به عمل مي‌آورند.

وي افزود: ساخت‌وسازهاي شهري به صورت غيرقانوني و بدون نظارت كارشناسان نه تنها موجب آسيب زدن به سيما و منظر شهري مي‌شود، بلكه ساختار مبلمان شهري، شهرسازي و برنامه‌ريزي شهري را با مشكل روبه‌رو مي‌كند.

شهردار ناحيه سه شهرداري شهرري خاطرنشان كرد: براساس ماده ۱۰۰ قانون شهرداري‌ها، مالكان اراضي و املاك واقع در محدوده و حريم شهر قبل از هر اقدام عمراني يا تفكيك اراضي و شروع ساخت‌وساز بايد از شهرداري پروانه اخذ كنند، در غير اين صورت شهرداري با متخلفان به طور جدي و قاطع براساس قانون برخورد خواهد كرد.

آزاد سازي ۱۰۷هكتار از زمين‌هاي مرغوب كشاورزي شهرستان ري

ساخت و سازهاي غيرمجاز ناشي از ضعف نظارتي دستگاههاي متولي در مناطق مختلف شهري و روستايي شهرستان ري ظرف سال گذشته به حدي افزايش يافت كه مدير جهاد كشاورزي اين شهرستان از  قلع و قمع  ۶۳۴ مورد خبر داد و گفت كه  ۱۰۷ هكتار از زمين‌هاي مرغوب كشاورزي شهرستان ري نيز آزادسازي شد.

جبرائيل برادري در گفت و گو با ايرنا ادامه داد:كار قلع و قمع  اين ساخت و سازها با حضور عوامل نيروي انتظامي، جهاد كشاورزي، نمايندگان دادستاني، بخشداري ها و شهرداري ها انجام شد.

اين مسئول خاطرنشان كرد: با توجه به‌ صراحت و قاطعيت دستگاه قضا و عزم راسخ جهاد كشاورزي در برخورد با اخلالگران، پيشگيري از ساخت‌ و سازهاي غيرمجاز براي حفظ زمين هاي ارزشمند زراعي و باغ‌ها  و جلوگيري از سوءاستفاده دلالان با جديت در دستور كار قرار دارد.

برادري از همه مالكان و كشاورزان خواست كه قبل از هرگونه اقدامي در زمينه ساخت و ساز در زمينهاي كشاورزي با مديريت جهاد كشاورزي شهرستان مكاتبه داشته باشند.

به اعتقاد كارشناسان مهمترين عوامل افزايش ساخت و سازهاي غيرمجاز در تهران و منطقه ۲۰ كه شهرستان ري را در خود جاي داده است در گذشته فرار از قانون، آزادي عمل غيرقانوني، كاهش مزيتهاي اقتصادي، مشكلات قانوني تشديدكننده ضعف در نظارت است.

اگرچه كوتاهي دستگاهها و سازمانهاي دولتي و متوليان بخشهاي دولتي و خصوصي در امر نظارت و پيدايش منافع و درآمدهاي غيرقانوني و همچنين فقدان آگاهي نسبت به قانون نيز از جمله عواملي است كه در تغيير كاربري ها و ساخت و سازهاي غير مجاز دخيل بوده و هست.

هفته گذشته آلودگي هواي تهران به حدي بود كه طي ۴۸ ساعت به عنوان آلوده‌ترين شهر جهان شناخته مي‌شد.

جالب است بدانيد كه تهران طبق اعلام شركت كنترل كيفيت هواي تهران، تنها ۲ روز از ابتداي سال جاري هواي پاك داشته است، كه دلايل آلودگي هوا در اين روزهاي سپري شده اغلب ريزگردها و گرد و غبار بوده‌اند و طي دو روز اخير شاخص آلاينده‌ها در برخي مواقع به بالاي ۳۰۰ هم رسيد و كيفيت هوا در وضعيت خطرناك قرار گرفت.

منشأ آلودگي اخير استان تهران داخلي است

رئيس جمهور كشورمان ۲۸ ارديبهشت سال جاري به سازمان حفاظت محيط زيست مأموريت داد با همكاري وزارت امور خارجه و ديگر دستگاه‌هاي ذيربط و از طريق رايزني با كشورهاي همسايه، مشكل آلايندگي هوا را حل كنند، تلاش‌هايي نيز پس از دستور مذكور رئيس جمهور براي شناسايي منشأ خارجي ريزگردها شروع شد، مديركل هواشناسي استان تهران اظهار داشت: به نظر مي‌رسد، غلظت آلاينده‌ها در روز سه شنبه ۱۴ تيرماه نسبت به روز قبل به طور قابل توجهي كاهش يافته است، آلاينده‌هاي اخير استان تهران ناشي از وزش باد شديد در بخش‌هايي از بيابان‌هاي استان‌هاي قزوين و البرز است و بر اثر وزش باد غربي به سمت تهران منتقل شده است.

وي علت بروز اين پديده را گرمايش زمين و به تبع آن خشكسالي و بيابان زايي دانست و گفت: اين مسائل ناشي از پديده تغيير اقليم است.

توصيه‌هاي زمان آلودگي هوا

يك پزشك در خصوص ميزان آلودگي هوا در استان تهران و نكاتي كه مي‌بايست در اين شرايط رعايت كرد، اظهار داشت: مي‌بايست، شهروندان به ويژه بيماران تنفسي و قلبي تا حد امكان در شرايط آلودگي هوا از حضور در فضاي باز اجتناب كنند و از منزل خارج نشوند و در صورت اضطرار براي خروج از منزل از ماسك استفاده كنند.

الهام ساعدي نيا مصرف شير، سبزيجات تازه، ميوه و ماست كم چرب را در شرايط آلودگي هوا بسيار مفيد دانست و گفت: لازم است، افراد با مشاهده علائمي مانند تنگي نفس به سرعت به مراكز درماني مراجعه كنند.

سد كاشتيم و ريزگرد برداشتيم

رعايت توصيه‌هاي بهداشتي و تنفسي در حالي مطرح مي‌شود، كه به نظر مي‌رسد، ريزگردها آمده‌اند، كه بمانند و پايتخت نشينان بايد به اين ميهمانان ناخوانده عادت كنند، اما راهكار رهايي از اين مشكل تنها تعطيلي است و يا راه حل ديگري نيز دارد؟سوالي كه يك كارشناس حوزه آب و كشاورزي در پاسخ به آن به خبرنگار مهر گفت: بايد رك بگوييم، كه سد كاشتيم و ريزگرد برداشتيم، سياست‌هاي نادرست در زمينه مديريت منابع آبي سبب بروز ريزگردها شده است.

منصور قطبي سرابي گفت: ساخت سدهاي مخزني بزرگ و زهكشي زيرزميني كلاسيك در پايين‌دست اين سدها، باعث تخريب پوشش گياهي در سطح گسترده شده است و مديريت يكپارچه منابع آبي بهترين راهكار براي جلوگيري از كويري و بياباني‌شدن بيش از پيش اطراف تهران است، در حال حاضر مشاهده مي‌كنيم، كه جنوب تهران، به ويژه در جنوب غرب از فرودگاه امام (ره) گرفته تا شهريار و ملارد و… بيابان‌هاي متعددي به وجود آمده و پايتخت را تهديد مي‌كند.

وي گفت: وجود بيابان‌هاي ناشي از مديريت نا صحيح منابع آبي و خشكسالي‌هاي دو دهه اخير تا زماني كه مديريت درست منابع آبي نداشته باشيم و براي پوشش گياهي استان‌هاي البرز، قزوين و مناطق اطراف تهران برنامه ريزي نكنيم، خبري از رهايي از ريزگردها نيست و متأسفانه بايد بگوييم، كه ريزگردها ماندگار هستند.

لزوم فعاليت بيشتر در زمينه مديريت منابع آب

رئيس فراكسيون محيط زيست مجلس شوراي اسلامي در گفتگو با خبرنگار مهر با بيان اينكه مجموعه اقداماتي در حوزه‌هاي آب، خاك و ديپلماتيك بايد در جهت كنترل ريزگردها انجام شود، افزود: با توجه به اهميت رئيس جمهور به مساله محيط زيست، به نظر مي‌رسد، وزارت نيرو بايد بيش از پيش در زمينه مديريت منابع آب و آسيب ديدن منابع آبي كشور فعال شود.

سميه رفيعي از پيگيري جدي تر مساله ريزگردها توسط مجلس شوراي اسلامي و نماينده‌هاي ملت خبر داد و خواستار اتخاذ سياستي اساسي در مقابله با اين مساله شد.

در چند ماه اخير چند مورد شاهد افزايش غلظت آلاينده‌ها در استان تهران و حتي تعطيلي ادارات اين استان بوده‌ايم و در بسياري از اين موارد، تهران آلوده‌ترين شهر جهان شده است، كه اين امر بيش از پيش اهميت مهار علمي و زيربنايي ريزگردها و مقابله با منشأ داخلي و خارجي آن را نشان مي‌دهد.

جلسه كميته اقتصاد هنر اتاق تهران، روز سه‌شنبه 14 تيرماه با حضور اصحاب فرهنگ و هنر و نمايندگان سمن‌هاي حوزه صنايع خلاق فرهنگي برگزار شد. در اين نشست پس از مرور گفت‌و‌گوهاي صورت گرفته در ديدار اخير رئيس اين كميته با معاون وزير صمت و رئيس سازمان توسعه تجارت ايران، پيرامون همكاري اين كميته با نهاد متولي صادرات كشور،بحث و تبادل نظر شد و فعالان اقتصاد هنر تصميماتي براي عرضه آثار هنري و صنايع خلاق ايران در بازارهاي هدف صادراتي از جمله قطر و عمان اتخاذ كردند. 

يكي از مهم‌ترين مكان‌هاي اقتصادي تهران، بازار بزرگ تهران است. در اين نوشته مي‌خواهيم به هر چيزي كه لازم است در مورد اين قلب تپنده تهران بدانيد بپردازيم.

بازار تهران همه چيز را در خود جاي داده است؛ از سرا و تيمچه تا پاساژهاي چند طبقه شيك، از رستوران سنتي تا فست فود، كاروانسرا، پياده راه، كالسكه و... كه هر نوع سليقه‌اي را راضي نگه مي‌دارد و به همين دليل از قشر متوسط و ضعيف جامعه تا افراد ثروتمند گذرشان به اين منطقه از تهران مي‌افتد. از آنجا كه بازار بزرگ يكي از جاهاي ديدني تهران است، در اين مقاله از كجارو قصد داريم اطلاعات جامعي از آن را در اختيارتان قرار خواهيم داد.

معرفي بازار بزرگ تهران

بازار بزرگ تهران از مراكز اقتصادي و تاريخي مهم پايتخت و از جذاب‌ترين مراكز خريد تهران است كه در سال ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد. اين بازار كه وسعت آن به حدود ۱۰۵ هكتار مي‌رسد، به فروش انواع كالاها اختصاص دارد و شامل مجموعه‌اي از خرده‌فروش‌ها، عمده‌فروش‌ها، كارگاه‌هاي توليدي، انبارهاي كالا و... مي‌شود. در واقع بسياري از كارگاه‌هاي توليدي در بازار تهران نمايندگي دارند و از همين رو اين محل مركز اصلي توزيع كالا در داخل كشور به حساب مي‌آيد.

با وجودي كه بازار تهران، مهم‌ترين و اصلي‌ترين محل خريدوفروش كالا در ايران محسوب مي‌شود، بناهاي قديمي و رستوران‌هاي متعددي را در خود جاي داده است كه بازديد از آن‌ها خالي از لطف نيست؛ ضمن اينكه برگزاري برنامه خاص بازاري‌ها نيز بهانه ديگري براي علاقه‌مندان است تا سري به اين بازار بزنند.

بازار بزرگ تهران كجاست؟

بازار بزرگ تهران در منطقه ۱۲ پايتخت در استان تهران قرار دارد و از جنوب به خيابان‌ مولوي، از شرق به خيابان مصطفي خميني (سيروس)، از شمال به خيابان پانزده خرداد و از غرب به خيابان خيام منتهي مي‌شود. چهارراه مولوي، ميدان محمديه و چهارراه سيروس در تقاطع اين خيابان‌ها قرار گرفته‌اند.

• آدرس بازار بزرگ تهران: تهران، ميدان پانزده خرداد، بازار بزرگ تهران (نمايش روي نقشه)

ساعات كاري بازار تهران

بازار تهران روزهاي شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۸:۳۰ صبح تا ۱۷ باز است؛ هرچند بخش‌هاي خارجي بازار تا ساعت ۲۰ فعاليت مي‌كنند. در روزهاي پنجشنبه‌ مغازه‌هاي داخل بازار تا ساعت ۱۴ و مغازه‌هاي بيرون بازار تا ساعت ۱۷ مشغول به كار هستند. بهترين زمان براي بازديد از بازار، ساعات اوليه صبح است كه بازار خلوت‌تر است. بازار تهران در روز جمعه و تعطيلات رسمي بسته است و فقط برخي پاساژها واقع در انتهاي خيابان اصلي بازار باز هستند.

خط مترو بازار تهران

بهترين وسيله نقليه براي دسترسي به بازار تهران، مترو است؛ چراكه بازار در محدوده طرح ترافيك قرار دارد و حتي در روزهاي تعطيل هم ترافيك سنگيني در اين منطقه حكم‌فرما است.

مترو، بهترين وسيله نقليه براي دسترسي به بازار تهران است

ايستگاه مترو پانزده خرداد، بهترين گزينه است كه فاصله چنداني با بازار ندارد و با يك پياده‌روي كوتاه مي‌توانيد به آن برسيد. براي اين منظور بايد سوار خط يك متروي تهران (تجريش-كهريزك) شويد يا خط خود را به اين خط تغيير دهيد.

با اين حال، براي رفتن به بازار بزرگ تهران انتخاب‌هاي ديگري همچون استفاده از ماشين شخصي، اتوبوس و تاكسي نيز پيش روي شما است.

• ماشين شخصي: اگر از ماشين شخصي استفاده مي‌كنيد، از طريق خيابان‌ خيام، مولوي، پانزده خرداد و مصطفي خميني مي‌توانيد خود را به بازار برسانيد. براي رفتن با ماشين شخصي به بازار بايد مجوز ورود به طرح ترافيك داشته باشيد و به‌دليل نبود پاركينگ، چاره‌اي نداريد جز اينكه در كوچه پس كوچه‌ها جاي پارك پيدا كنيد.

• تاكسي: تاكسي‌هاي خطي زيادي از جاهاي مختلف شهر مثل ميدان انقلاب، فاطمي، آزادي و... به مقصد گلوبندك حركت مي‌كنند كه شما را سريع‌تر به محدوده بازار مي‌رسانند.

• اتوبوس: اگر از بي‌آرتي پايانه آزادي-خاوران استفاده مي‌كنيد، بايد در ايستگاه چهارراه مولوي پياده شويد و از اين طريق خود را به بازار برسانيد.

تاريخچه بازار بزرگ تهران

بازار امروزي تهران بقاياي به جا مانده از دوران قاجار است؛ هرچند اختلاف‌نظرهايي راجع به زمان و نحوه ساخت آن وجود دارد. برخي بر اين باورند كه ناصرالدين شاه موسس بازار تهران است و عده‌اي آن را حاصل كار شاه طهماسب صفوي مي‌دانند. سر توماس هربرت، جهانگردي انگليسي بود كه در سفرنامه خود از بازاري صحبت مي‌كند كه در عهد صفوي (۱۱۰۸ هجري قمري) وجود داشته است و اين طور به نظر مي‌رسد كه در اين دوران بازار روباز بوده است و سپس در زمان ناصرالدين شاه مسقف مي‌شود. جالب است بدانيد كه بازار بين‌الحرمين در دوره محمدشاه قاجار و بازار كفاش‌ها و سراي امير در دوره ناصرالدين‌شاه ساخته شده‌اند.

بازار تهران علاوه بر اهميت اقتصادي‌اش، در دوران‌ قاجار و پهلوي نقش مهمي در تحولات فرهنگي، سياسي و اجتماعي داشت. حضور پررنگ بازاري‌ها را مي‌توان در دوره مشروطيت ديد كه عليه دولت ايستادند و با مردم همراه شدند و در مسجد امام تحصن كردند. در اتفاقات پيش از انقلاب اسلامي نيز كسبه بازار به مردم پيوستند و در اين پيروزي دست داشتند.

با گذر زمان و تغيير نيازهاي اجتماعي، برخي بخش‌هاي بازار مثل بازار توتون فروش‌ها اهميت خود را از دست دادند و برخي بخش‌ها مثل بازار زرگرها و حلبي‌سازها كوچك‌تر شدند. سه كاروانسراي تاريخي از جمله كاروانسرا گلشن شكن نيز در بازار وجود دارد كه به مغازه و حجره تبديل شده‌اند.

دوره صفوي

شاه طهماسب در رفت و آمدهايش به شهر ري براي زيارت حضرت عبدالعظيم (ع)، به تهران علاقه‌مند مي‌شود و دستور مي‌دهد حصاري دور شهر بسازند كه به حصار طهماسبي معروف شد. پس از آن، چهار محله در تهران تشكيل شد كه يكي از آن‌ها بازار ناميده مي‌شد. در آن روزگار خندقي بين شهر و قلعه حكومتي وجود داشت كه در يك طرف آن بساط دكه‌ها، حجره‌ها و دستفروشان به راه افتاد و بازار خندق به وجود آمد كه در عهد صفويه و زنديه با همين نام شناخته مي‌شد و مورد توجه شاهان بود. بسياري از پژوهشگران با تكيه بر همين حصار كه در نزديكي بازار تهران بوده است، هسته اوليه اين بازار را در دوره صفويه مي‌دانند.

دوره قاجار

با شروع حكومت قاجارها، تهران به‌عنوان پايتخت انتخاب و توجه به بازار بزرگ شهر نيز بيشتر شد. آقا محمدخان قاجار با بازسازي دالان‌ها، حجره‌ها و ساير بخش‌ها، به رونق اين بازار كمك كرد؛ به‌طوري كه فروشندگان و خريداران زيادي راهي اين مكان شدند. در دوران فتحعلي‌شاه، يك مسجد جامع در حوالي بازار ساخته شد. با اينكه آن زمان محله‌ها براي خود بازارچه‌ و بازار داشتند؛ بازار اصلي شهر از دروازه شاه عبدالعظيم تا مسجد جامع امتداد داشت. در همين دوران بود كه بازار از سمت غرب و شمال غرب گسترش يافت و بازار مروي، چهار سوق بزرگ و كوچك و چهل تن ساخته شدند. بازار بين‌الحرمين در عهد محمدشاه قاجار به اين بازار اضافه شد.

با روي كار آمدن ناصرالدين شاه، علاوه بر سازماندهي ورودي‌هاي بازار، يك ورودي اصلي با عنوان «بازار بزرگ» طراحي شد. ساخت‌وسازهاي زيادي همچون ايجاد سراي امير، بازار امير و بازار كفاش‌ها در دوره اين پادشاه اتفاق افتاد؛ ضمن اينكه بازارچه‌هايي نظير بازارچه معير و قوام‌الدوله در اطراف آن ساخته شد. در نزديكي بازار امروزي، تيمچه‌ها و بازارچه‌هايي وجود داشت كه بقاياي برخي از آن‌ها مثل تيمچه صدراعظم و بازار مروي هنوز وجود دارد.

بخش‌هاي مهم بازار تهران نظير بازار كفاشان، بازار عباس‌آباد، بازار زرگرها، بازار چهار سوق بزرگ، بازار آهنگران، بازار مسگران و... از دوره قاجار هستند.

بخش‌هاي مهم بازار تهران همچون بازار چهار سوق بزرگ و بازار مسگران در عصر قاجار ساخته شدند

با همه اين اوصاف به نظر مي‌رسد كه پايه و اساس بازار امروزي به عصر قاجار برمي‌گردد؛ هرچند روايت‌هاي مختلفي درباره نحوه تكميل بازار مطرح شده است؛ به‌طوري كه برخي پادشاهان قاجار و برخي وقف زمين‌ و خانه‌ از جانب مردم و بازاريان را عامل اصلي توسعه بازار مي‌دانند.

از نويسندگان و مورخاني كه در عهد ناصري از بازار تهران ديدن كرده‌اند، مي‌توان به جرج كرزن اشاره كرد كه به‌قول او، همه چيز از اجناس ايراني تا برخي مصنوعات اروپايي در اين بازار يافت مي‌شد.

دوره پهلوي

در دوره پهلوي، با شكل‌گيري مدرنيته و ساخت بازارچه‌ها، كاركرد سنتي بازار تهران در امور اجتماعي و فرهنگي و حتي اقتصادي تاحدي روندي نزولي پيدا كرد؛ هرچند در كودتاي ۲۸ مرداد ردپاي آن ديده مي‌شد. امروزه بازار بزرگ تهران فقط كاركرد اقتصادي خود را حفظ كرده است و يكي از بهترين مكان هاي ديدني استان تهران براي گردشگري به شمار مي‌رود.

كاركردهاي بازار تهران

براي بازار تهران مي‌توان چهار كاركرد مشخص كرد كه در ادامه توضيح مختصري راجع به آن‌ها مي‌دهيم.

• كاركرد اقتصادي: از آنجا كه خريدوفروش، بخش اساسي بازار را تشكيل مي‌دهد، اين جنبه را مي‌توان مهم‌ترين كاركرد بازار دانست.

• كاركرد اجتماعي-فرهنگي: فضاي ساختاري و معماري بازار، فرهنگ غني آن را نشان مي‌دهد؛ ضمن اينكه قسمت‌هاي مختلف بازار باعث ايجاد ارتباط بين اقشار مختلف مردم و افراد شاغل در بازار مي‌شود.

• كاركرد مذهبي: ارتباط محكمي بين بازاري‌ها و روحانيت وجود داشته است و خمس و زكات خود را به آن‌ها پرداخت مي‌كرده‌اند. علاوه بر اين، از مهم‌ترين مكان‌هاي بازار، مساجد و مدارس بوده‌اند كه همين امر از ارتباط عميق بازار با نهاد دين حكايت دارد. برنامه‌هاي مذهبي هم بخش مهمي از اتفاقات بازار تهران هستند كه در ايام مختلف به‌خصوص ماه محرم برگزار مي‌شوند. غذاهاي نذري‌ بازار نيز تفاوت دارند كه سيب‌زميني‌ پخته با نان و گلپر از معروف‌ترين آن‌ها است. علاوه بر اين، مراسم حلواپزان روز تاسوعا كه در چهارراه گلوبندك برپا مي‌شود، شهرت زيادي پيدا كرده است.

• كاركرد سياسي: بازار تهران در طول تاريخ معاصر نيروي فعالي در جهت مخالفت يا موافقت با قدرت‌هاي سياسي حاكم بوده است.

معماري و ساختار بازار تهران

بازار بزرگ تهران درست مثل ساير بازارهاي ايران از طاق‌هاي ضربي، راهروهاي متعدد و باريك، گنبد و... تشكيل شده است و با اينكه به مرور زمان دستخوش تغييرات زيادي شده است؛ هنوز هم برخي بخش‌هاي قديمي و زيباي آن پابرجا هستند. در اين بخش‌هاي قديمي مي‌توانيد شاهد طاق‌هاي ضربي و گنبدهايي باشيد كه به زيبايي هرچه تمام‌تر خودنمايي مي‌كنند؛ به‌خصوص روزنه‌ها و سوراخ‌هاي موجود در طاق‌ها و گنبدها كه هم نور فضاي داخلي را تامين كرده و هم به گردش هوا كمك مي‌كنند.

مساحت بازار تهران امروزي به بيش از ۱۰۰ هكتار مي‌رسد؛ هرچند از ابتدا اين‌چنين نبود و بر حسب نيازها و مقتضيات زمان در دوره‌هاي تاريخي مختلف به‌شكل امروزي درآمد. به همين دليل، نمي‌توان سبك معماري دقيق و خاصي براي آن مشخص كرد؛ هرچند نشانه‌هاي معماري تهراني در بيشترين بخش‌هاي آن به چشم مي‌خورد. البته بخش‌هاي آسيب‌ديده يا جديد بازار، معماري خاصي ندارند و از مصالح جديد براي آن‌ها استفاده شده است.

همان طور كه ذكر شد، بازار تهران به‌تدريج توسعه يافت و به‌دليل گرماي تابستان، بخش‌هايي از آن مسقف شد و در ادامه فضاهاي جديد خدماتي نظير قهوه خانه، حمام، مسجد، زورخانه، حسينيه و سقاخانه در دل بازار شكل گرفت.

راسته‌هاي بازار نيز به مرور اضافه شدند كه هركدام به فروش كالاي ويژه‌اي اختصاص داشتند؛ ضمن اينكه به تكيه، حمام و مسجد مجهز بودند و اعياد و عزاداري‌هاي مخصوص به خود را داشتند؛ به‌طوري كه براي جلب توجه مردم، بين راسته‌ها رقابت شديدي حكمفرما بود. معماري سنتي بازار تهران داراي دو راسته بسيار مهم است كه در محل تقاطع آن‌ها، چهارسوق بازار بزرگ قرار دارد. محور شمالي، جنوبي، شرقي و غربي چهارسوق به‌ترتيب به خيابان‌هاي پانزده خرداد، مولوي، خيام و مصطفي خميني ختم مي‌شود. چهار سوق بزرگ، فضايي هشت ضلعي دارد كه قدمتش به سال ۱۲۲۲ هجري قمري مي‌رسد و شامل گنبد مدور كوتاهي با گچ‌كاري زيبا است.

در حال حاضر بازار امير، چهارسوق بزرگ، سر در سبزه ميدان و قسمت‌هاي مربوط به مسجد جامع، از بخش‌هاي قديمي بازار تهران هستند.

بخش هاي مختلف بازار تهران

بازار تهران داراي چند ورودي است كه از مسيرهاي مختلفي مي‌توانيد به آن‌ برسيد. اگر از ايستگاه متروي ۱۵ خرداد پياده شديد، به‌سمت سبزه‌ميدان حركت كنيد. اين مسير نيز جذابيت‌هاي خودش را دارد و فروشندگاني را خواهيد ديد كه به فروش آجيل و خشكبار و... مشغول هستند. از جلوي بازار رضا هم عبور مي‌كنيد كه به فروش پوشاك زنانه اختصاص دارد. اگر مي‌خواهيد از خيابان مصطفي خميني به بازار برويد، كافي است وارد بازار سرپولك شويد كه شما را به بخش شرقي بازار مي‌رساند. بخش‌هاي مختلف بازار تهران به اختصار به اين شرح هستند:

• سراها: ابوتراب، اسلامي، اميركبير، بوعلي، تهرانچي، جواهريان، دالان‌دراز، دلگشا، شيخ جعفر، قدياني، كرباسي، گلشن‌شكن، مصباح، مهدي‌زاده، ميرزا اسماعيل، نو قزويني‌ها، وزيري، يزدي‌ها و...

• پاساژها: احمدي، آزادي، اسلاميه، ايران‌يراق، جعفري، دربنده، شمس، صدقياني، كاووسي، مهتاش، وحدت، مهدي و...

• بازار و بازارچه: امير، بين‌الحرمين، خليج فارس، دروازه نو، زرگرها، عباس‌آباد، كيلوئي‌ها، مسجد جامع، مسگرها، نجارها و...

• مركز و مجتمع تجاري: ايران، پوشاك كويتي‌ها، توحيد، خيام، سرپولك، قائم، گلستان، ميلاد و...

• تيمچه‌ها: حاجي ابوتراب، باوفا، فرد، حاجب الدوله، ‌توجه، ملاعلي كني

دربند، يكي از جاهايي است كه تهراني‌ها براي فرار از شلوغي و آب و هواي بد و گرما، به آن پناه مي‌برند. اين منطقه جذاب و ديدني مي‌تواند براي هر كسي جذاب باشد و در اين نوشته مي‌خواهيم به معرفي آن بپردازيم.

معرفي دربند

دربند پيش از آنكه بخشي از تهران باشد، يك دهكده بود و امروزه از محله‌هاي قديمي در شمال پايتخت به شمار مي‌رود. اين منطقه‌ كه به‌عنوان يكي از جاهاي ديدني تهران شناخته مي‌شود، بين گردشگران و اهالي تهران حسابي معروف است و اغلب به‌عنوان اولين گزينه براي تفريح و گردش توريست‌هاي خارجي و داخلي پيشنهاد مي‌شود.

اگر به كوه‌نوردي علاقه‌مند هستيد، براي صعود به كوه‌هاي البرز مركزي، به‌خصوص قله توچال، مي‌توانيد به دربند برويد. در كنار مسير كوه‌نوردي، جذابيت‌هاي ديگري همچون تله سيژ دربند، طبيعت زيبا و همين طور كافه‌ها و رستوران‌هاي متعدد در گوشه و كنار اين منطقه باعث شده است كه يكي از پاتوق‌هاي اصلي تفريح در تهران باشد.

از محله‌هاي قديمي دربند مي‌توان به مرغ محله (مغ محله)، كلاغ پر، كنارمحله و سربند اشاره كرد؛ ضمن اينكه رودخانه دربند از وسط محله مي‌گذرد و در سال ۱۳۶۶ نيز سيلي در اين رودخانه به راه افتاد كه به «سيل تجريش» يا «سيل دربند» معروف است و منجر به نابودي بازار تجريش شد.

از ميدان دربند، مسيري به مسافت حدود ۲۵۰ متر پيش روي گردشگران قرار مي‌گيرد كه انواع و اقسام مغازه‌ها در همين محل فعاليت مي‌كنند. در اينجا تمام مغازه‌ها و فروشنده خياباني به فروش خوراكي‌هاي خوشمزه و هوس‌برانگيز از لواشك و ترشك تا باقالي پخته و لبو و... مشغول هستند؛ به‌طور كلي، دربند به‌خاطر همين خوراكي‌هاي خياباني معروف شده است. به هر طرف كه سر بچرخانيد، شاهد كافه، چايخانه و رستوران خواهيد بود كه اغلب مملو از مشتري هستند.

اگر به‌دنبال جايي براي استراحت هستيد، فقط بايد ۱۰ دقيقه پياد‌روي كنيد تا به محدوده‌اي سرسبز با جويباري طبيعي و تعدادي آبشار كوچك برسيد. در امتداد اين جريان آب، سكوهايي با فرش و بالش قرار گرفته است كه مي‌توانيد از چاي، ميان وعده و حتي قليان لذت ببريد. اينجا محلي زيبا و بسيار آرامش‌بخش و دنيايي دور از هياهوي تهران است.

شب‌هاي دربند نيز پرطرفدار و معروف است و بسياري از افراد شب‌ها را براي گشت‌وگذار در آن انتخاب مي‌كنند؛ به‌خصوص كه كليه كافه‌ها، رستوران‌ها و مغازه‌ها مملو از نور مي‌شوند و جذابيت حضور در اين منطقه دو چندان مي‌شود.

تاريخچه محله دربند

قدمت دهكده دربند به ۲۰۰ سال قبل برمي‌گردد. به گفته مردم محلي اولين بار افرادي از طالقان به اين منطقه كوچ كردند و خانواده تشكيل دادند و به اين ترتيب، منطقه دربند را بنيان نهادند. موقعيت عالي دربند باعث شد بسياري از افراد ثروتمند و پادشاهان اقامتگاه‌هاي ييلاقي خصوصي براي خود بسازند. در دوره قاجار اين منطقه مورد توجه بسياري از شاه‌زادگاني بود كه آن را براي سكونت خود انتخاب كرده بودند. اين امر در عصر ناصرالدين شاه ادامه يافت و يك عمارت ناهارخوري به اين ييلاق تفريحي اضافه شد.

جالب اينكه به فرمان رضاشاه در زمين‌هاي دربند، مهمان‌خانه و تعدادي ويلا ساخته شد. مهمان‌خانه دربند نخستين اقامتگاه در ايران بود كه مناسب پذيرايي از شخصيت‌هاي داخلي و خارجي بود و بعدها به هتل ديپلمات تغيير نام داد. در ادامه، ساختمان شهرداري، اداره شهرباني، پست و كارخانه برق نيز در اين محله راه‌اندازي شدند. علاوه بر ايجاد پل بزرگي روي رودخانه اين محل، تنديس كوهنورد نيز در ميدان سربند نصب و در گذر زمان  كاخ سعدآباد در اين منطقه خوش آب‌وهوا ساخته شد.

دربند كجاست؟

دربند، از دهكده‌هاي قديمي شميران و از محله‌هاي شمال تهران است. خيابان دربند از ميدان قدس (تجريش) در ارتفاع ۱,۶۰۰ متري از سطح دريا آغاز مي‌شود و در ميدان سربند در ارتفاع ۱,۸۰۰ متري از سطح دريا به پايان مي‌رسد.

براي رفتن به دربند مي‌توانيد از ماشين شخصي، اتوبوس، مترو يا تاكسي استفاده كنيد

براي رفتن به دربند، گزينه‌هاي مختلفي از ماشين شخصي تا اتوبوس و مترو و تاكسي پيش روي شما است. در هر حالت بايد ابتدا خود را به ميدان تجريش برسانيد كه براي اين منظور مي‌توانيد از خط مترو كهريزك تجريش، اتوبوس‌هاي بي‌آرتي راه‌آهن تجريش يا تاكسي‌هاي شهري استفاده كنيد. از ميدان تجريش هم مي توانيد با كمك تاكسي‌هاي خطي راهي دربند شويد كه شما را در ميدان سربند پياده مي‌كنند.

در صورتي كه با ماشين شخصي عازم دربند هستيد، ابتدا به ميدان تجريش و سپس خيابان دربند برويد. ماشين خود را در ميدان سربند يا خيابان منتهي به آن پارك كنيد و باقي مسير را پياده طي كنيد.

نقشه دربند تهران

اكثر تهراني‌ها با دربند و نحوه دسترسي به آن آشنا هستند؛ اما اگر به هر دليلي تابه‌حال به دربند نرفته‌ايد يا از گردشگران ساير شهرهاي ايران هستيد، مي‌توانيد به‌راحتي دربند را در گوگل مپ جستجو كنيد.

• آدرس دربند: استان تهران، شهر تهران، ميدان تجريش، خيابان دربند، ميدان سربند (نقشه دربند تهران)

ميدان دربند

ميدان اصلي دربند، سربند نام دارد كه در خيابان دربند واقع شده است و از شمال به منطقه دربند، از جنوب به كاخ موزه سعد آباد و از شرق به محله باغ شاطر منتهي مي‌شود. ويژگي مهم اين ميدان را مي‌توان به مجسمه كوهنوردي دانست كه بيش از ۵۰ سال است در اين محل از بازديدكنندگان استقبال مي‌كند.

مجسمه دربند

تنديس كوهنورد واقع در ميدان سربند محله دربند اثري از رضا لعل رياحي، پيكر‌تراش و نقاش ايراني است كه در سال ۱۳۴۱ ساخته شد. حسن وجدان‌خوش، از كوه‌نوردان ايراني، در سال ۱۳۳۷ ايده ساخت اين مجسمه را مطرح كرد. سرهنگ بيات كه آن زمان رياست مركز آموزش كوهستاني ارتش را برعهده داشت، مقدمات ساخت آن را فراهم كرد و شهردار وقت تهران نيز هزينه آن به مبلغ ۱۰ هزار تومان را متقبل شد. جالب اينكه امير شاه قدمي كه گروهبان ارتش و مربي كوهنوردي و اسكي ايران بود، به‌عنوان مدل اين مجسمه معرفي شد؛ علت اين انتخاب به همكاري او در نجات سرنشينان يك فروند هواپيماي آمريكايي ساقط شده در ايران مربوط مي‌شد كه به‌ پاس اين كار ارزشمند، جان اف كندي، رئيس‌جمهور وقت آمريكا، در سال ۱۳۴۰ به او مدال لياقت داد.

مدل گچي مجسمه كوهنورد در سال ۱۳۳۸ در ميدان سربند قرار گرفت، اما به‌دليل بارندگي و سرماي زمستان، بخش‌هايي از مجسمه خرد شد. تا اينكه مجسمه سيماني كوهنورد در سال ۱۳۴۱ آماده شد و هنوز در اين ميدان خودنمايي مي‌كند.

مجسمه‌ سه متري دربند كه سال‌هاي سال به تماشاي رهگذران ايستاده است، نمادي از كوهنوردان ايراني محسوب مي‌شود.

خانه مهربان

اگر دلتان براي قدم زدن در كوچه‌پس‌كوچه‌هاي قديمي تهران تنگ شده و مي‌خواهيد در دل تاريخ قدم بزنيد، پيشنهاد مي‌كنيم اين نوشته را تا انتها بخوانيد. چون در آن قرار است با هم به خانه مهربان در محله عودلاجان برويم.

خانه مهربان عودلاجان كجاست؟

خانه مهربان، معروف به خانه سوگولي ناصرالدين شاه، از جاهاي ديدني تهران در يكي از محله‌هاي قديمي پايتخت به نام عودلاجان قرار دارد؛ محله‌اي كه هنوز بافت قديمي خود را حفظ كرده است و با قدم زدن در ميان كوچه‌هاي آن، مي‌توانيد سفري به گذشته‌هاي نه چندان دور داشته باشيد. قديمي‌هاي بازار، اين محله را با نام اودلاجان نيز به ياد مي‌آورند. اين محله در سال ۱۳۸۴ در فهرست ميراث ملي كشور به ثبت رسيده است.

محله عودلاجان يا اودلاجان از غرب به خيابان ناصرخسرو، از شرق به خيابان ري، از شمال به خيابان اميركبير و از جنوب به خيابان ۱۵ خرداد محدود مي‌شود. اين محله خود شامل سه محله يا خيابان اصلي با نام‌هاي امامزاده يحيي، پامنار و ناصرخسرو است. محله عودلاجان به خانه‌هاي تاريخي و قديمي شهرت دارد؛ يكي از اين خانه‌هاي قديمي، خانه مهربان است. در ميان محله عودلاجان در خيابان اميركبير، كوچه‌اي به نام علي‌رضا جاويدي (گذر ميرزا محمود وزير) وجود دارد. در ابتداي كوچه، تابلوي زيباي خانه مهربان عودلاجان را خواهيد ديد كه شما را به نبش كوچه فيروزكوهي و اين خانه كهن هدايت مي‌كند.

گلدان‌هاي سفالي دور حوض آبي فيروزه‌اي خانه مهربان شما را به ياد خانه مادربزرگ‌ها مي‌اندازند

وارد خانه مهربان كه مي‌شويد در ميانه خانه حوض آبي فيروزه‌اي قديمي را مي‌بينيد كه دورتادور آن، گلدان‌هاي سفالي با گل‌هاي رنگارنگ خودنمايي مي‌كنند و شما را به ياد خاطرات دوران كودكي خود از خانه مادربزرگ‌ها مي‌اندازند. اين گلدان‌هاي زيبا مسير روي پله‌ها تا روي ايوان و ورودي خانه را نيز تزيين كرده‌اند.

علاوه بر اين، در ميان ستون‌هاي خانه و روي نرده‌هاي ايوان نيز گل‌هاي شعمداني خانه كرده‌اند و اگر ساعتي را روي ايوان شمالي بگذرانيد، مهمان منظره‌اي زيبا از درختان قديمي خواهيد بود. 

مسير دسترسي به خانه مهربان عودلاجان 

براي رفتن به خانه مهربان كافي است تا خود را به نزديكي بازار بزرگ تهران برسانيد. اين منطقه در طرح ترافيك قرار دارد و ممكن است براي رسيدن به آن تا پيش از ساعت اتمام طرح ترافيك، يعني ساعت هفت عصر، به مشكل بربخوريد؛ اما اگر قصد داريد با ماشين شخصي خود را به منطقه برسانيد، از طريق بزرگراه امام علي شمال به جنوب وارد تونل اميركبير و سه راه امين حضور شده يا از بزرگراه امام علي شمال به جنوب وارد بزرگراه محلاتي شويد و سپس خود را به خيابان جاويدي برسانيد. كمي جلوتر سر نبش كوچه فيروزكوهي خانه مهربان را خواهيد ديد.

فراموش نكنيد كه خانه مهربان تنها تا ساعت پنج عصر پذيراي بازديدكنندگان است؛ پس براي رسيدن به ساعات بازديد مي‌توانيد با وسايل حمل و نقل عمومي برنامه‌ريزي كنيد و منتظر اتمام ساعات طرح ترافيك نباشيد. براي رسيدن به اين منطقه مي‌توانيد از طريق خطوط مختلف مترو خود را به نزديك‌ترين ايستگاه يعني بهارستان (يا مترو پانزده خرداد) برسانيد. از آنجا تا خانه مهربان فقط در حدود ۱۵ دقيقه پياده‌وري در پيش خواهيد داشت.

ايستگاه بهارستان در خيابان دانش‌سرا واقع شده است و شما مي‌توانيد از خيابان دانش‌سرا پياده به خيابان كمال‌الملك و از آنجا به خيابان مصطفي خميني برويد. از خيابان مصطفي خميني وارد خيابان بحرالعلوم شويد و سپس خود را به خيابان جاويدي و خانه مهربان برسانيد.

• آدرس خانه مهربان عودلاجان: تهران، خيابان مصطفي خميني، خيابان بحرالعلوم، خيابان جاويدي، خانه مهربان عودلاجان (مشاهده روي نقشه)

تاريخچه خانه مهربان

تهران در عصر ناصرالدين شاه از محلاتي همچون ارگ، دولت، سنگلج، بازار، چاله و عودلاجان تشكيل شده بود. محله عودلاجان قدمتي پيش از چهار قرن دارد. اين محله با دو هزار و ۶۱۹ خانه و ۱۴۶ دكان يكي از بزرگ‌ترين و عيان‌نشين‌ترين محله‌هاي تهران قديم به شمار مي‌رفته است.

عودلاجان محل سكونت افرادي مشهور در دوره قاجار همچون قوام‌الدوله، مدرس، موتمن الاطبا، امين نظام، ملك‌شعرا و خاندان مستوفي بوده است. به واسطه نزديكي اين محل به ارگ و كاخ شاه، اكثر افراد ساكن در اين محله از افراد ثروتمند يا كارگزاران حكومتي بوده‌اند. از ديگر ويژگي‌هاي اين محله قديمي سكونت افراد كليمي و زرتشتيان است كه به‌دليل نزديكي به بازار، موقعيت آنجا را مناسب براي سكونت مي‌دانستند.

مردمان محله عودلاجان با گويشي متفاوت از گويش كنوني تهران به نام «رازي» يا «راجي» صحبت مي‌كردند. در اين گويش كهن، محل تقسيم آب را «آو-دراجين» مي‌گفتند. «آو» در معناي آب، «دراجيدن» به‌معناي تقسيم كردن آب و «ان» به‌عنوان پسوند مكان به كار مي‌رفته است. در گذر زمان آودراجين تحول يافته و به عودلاجان تبديل شده است. عودلاجان كهن داراي دو چشمه در بالا و پايين محله بوده است. اين محله به واسطه قرار گرفتن در ارتفاع و تسلط بر محله‌هاي جنوبي و تقسيم و بخش‌بندي آب نهر‌ها، به اين نام شهرت پيدا كرده است. 

خانه مهربان در نقشه‌هاي قديمي بازمانده از گذشته به افراد مختلفي نسبت داده شده است. در نقشه اوت كرشيش كه معلم اتريشي دارالفنون بود، به محب‌علي‌خان خلج از رجال دوره قاجار تعلق داشته؛ اما در دوره‌اي ديگر در نقشه يكي ديگر از معلمان دارالفنون با نام عبدالغفار نجم‌الدوله به يكي از همسران ناصرالدين شاه به نام زبيده خاتون نسبت داده شده است. 

خانه مهربان طبق برخي روايت‌ها به يكي از همسران ناصرالدين شاه به نام زبيده خاتون نسبت داده شده است

«زبيده گروسي» معروف به «امينه قدس»، از ميان دهقانان و روستاييان به دربار ناصرالدين شاه‌ راه پيدا كرد. او  طبق گفته باقي اهالي دربار، در آغاز كنيزي ساده بود كه به‌تدريج پله‌هاي ترقي را طي كرد. برخي از رجال و اهالي دربار به پيشرفت او حسادت مي‌ورزيدند؛ با اين وجود شاه به واسطه دقتش به او اعتماد ويژه‌اي داشت و صندوق‌خانه جواهرات خود را به وي سپرده بود. به همين جهت، به زبيده خاتون كه كم‌كم سوگولي ناصرالدين شاه شد، امين اقدس نيز مي‌گفتند. او در اواخر عمر خود از دو چشم نابينا شد و شاه به واسطه علاقه‌‌اش او را براي درمان به وين فرستاد. زبيده خاتون پس از ۶ ماه ناكام از درمان به ايران بازگشت. چند سال بعد وقتي زبيده خاتون بر اثر سكته قلبي درگذشت، ناصرالدين شاه بسيار سوگوار شد.

شخص ديگري كه خانه مهربان را به او نسبت مي‌دهند، محمد علي‌خان خلج از رجال دوره قاجار و فرستاده فتحعلي شاه به دربار عثماني براي از ميان بردن نقشه‌هاي روسيه بود. بسياري مي‌گويند شاه اين خانه را به واسطه خدماتش به او بخشيده است.

خانه مهربان پس از سال‌ها دست‌به‌دست شدن و جا‌به‌جايي، به دست زوجي با نام «مهربان‌منش» خريداري شد و نام اين زوج تا به امروز روي اين خانه كهن باقي مانده است. آن‌ها خانه خود را وقف خانه سالمندان كهريزك كرده بودند؛ به همين جهت زيرزمين خانه براي بسته‌بندي كمك‌هاي مردمي مورد استفاده قرار مي‌گرفت. اين زوج مهربان پس از مرمت و بازسازي خانه در سال ۱۳۸۴ موفق به ثبت اين بنا در ليست آثار ملي ايران شدند؛ اما سال‌ها بعد به‌دليل عدم رسيدگي مناسب، مجددا به بازسازي نيازمند شد. در نهايت خانه مهربان در اوايل دهه ۹۰ توسط شهرداري تهران خريداري شد و امروز بخشي از اين خانه با هدف ترميم بافت تاريخي محله عودلاجان در اختيار «مديريت بافت و بناهاي تاريخي شهرداري تهران» قرار دارد.

معماري خانه مهربان

خانه مهربان در زميني به مساحت ۹۰۰ متر و زيربناي ۵۳۰ متر مربع احداث شده است. اين خانه در دو طبقه ساخته شده و داراي زيرزمين (طبقه اول) و دو حياط در بخش‌هاي شمالي و جنوبي است. مي‌توان از طريق‌ پلكان‌هاي واقع در حياط نيز به زيرزمين رسيد. اين بنا يادگاري از معماري عصر پهلوي اول است. در گوشه كنار اين خانه تزييناتي همچون گچ‌بري‌ها، طاق‌نماهاي هلالي، گره‌چيني آجري و چوبي وجود دارد كه ارزش اين بنا را دو چندان مي‌كنند.

در ساخت بناي خانه مهربان از مصالحي همچون سنگ و چوب استفاده شده است و ديوارهاي آن خشتي است. سقف اين خانه از چوب بسيار ارزشمند صندل ساخته شده كه بسيار سبك است. نماي خانه نيز با گچ كار شده است. در معماري خانه مهربان، همچون خانه‌هاي هم‌عصر خود، ايواني بزرگ مشرف به حياط و حوضي زيبا در وسط ديده مي‌شود. اتاق مركزي خانه به‌عنوان شاه‌نشين مورد استفاده قرار مي‌گرفته است. علاوه بر اين خانه مهربان از بخش‌هاي ديگري همچون اتاق زمستاني، سرداب، كرسي‌خانه، دو اتاق مهمان‌پذير، بهارخواب و ايوان جنوبي تشكيل شده است. 

تور مجازي خانه تاريخي مهربان

با همه‌گيري شرايط كرونا خانه تاريخي زيبا همچون بسياري ديگر از مكان‌هاي تاريخي، امكان بازديد مجازي را نيز فراهم آورده است. با طراحي اين تور مجازي، امكان بازديد از اين خانه زيبا از هر نقطه جهان و در هر ساعتي از شبانه‌روز امكان‌پذير است. شما مي‌توانيد با مراجعه به آدرس vtour.tehran.ir/mehrabanhouse از قسمت‌هاي مختلف خانه تاريخي مهربان در بافت قديمي عودلاجان بازديد كنيد. 

اطلاعات بازديد از خانه مهربان

بخشي از خانه تاريخي مهربان به‌عنوان مركز مديريت بافت بناهاي تاريخي تهران مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در اختيار دانشگاه تهران است؛ اما بازديد از ساير بخش‌ها براي عموم آزاد است. البته بازديد از ديگر بخش‌هاي اين خانه نيز فقط در روزهاي غير تعطيل و ساعات اداري امكان‌پذير است. براي بازديد از اين مكان تاريخي بايد ورودي پرداخت كنيد. با توجه به شرايط همه‌گيري كرونا حتما پيش از مراجعه حضوري از طريق شماره‌هاي موجود، ساعت‌ها و امكان بازديد را استعلام كنيد. 

يكي از بناهاي تاريخي كه از زمان قاجار به جا مانده است، خانه موزه مقدم است. اين بنا به يكي از بنيان‌گذاران دانشگاه هنر تهران تعلق داشته است و از نظر تاريخي ارزش بسيار زيادي دارد. در اين نوشته به معرفي كامل اين خانه موزه مي‌پردازيم.

معرفي خانه موزه مقدم

موزه مقدم يكي از خانه‌هاي تاريخي پايتخت است و از مكان هاي ديدني تهران به شمار مي‌رود. اين خانه محل سكونت خاندان محمدتقي خان احتساب الملك از صاحب‌منصبان مشهور دربار قاجار بوده است. سپس اين خانه در اختيار دكتر محسن مقدم، استاد باستان‌شناسي دانشگاه تهران و همسر فرانسوي‌اش سلما، قرار مي‌گيرد.

خانه موزه مقدم در محدوده ميدان امام قرار دارد. وقتي در اين محل قدم مي‌زنيد، اگر از قبل از محل اين موزه آگاه نباشيد، اصلا فكر نمي‌كنيد چنين بنايي آنجا وجود دارد. همه ساختمان‌هاي اطراف آن از معماري معمولي و نسبتا جديدي برخوردار هستند؛ اما به درب ورودي موزه كه مي‌رسيد همه چيز عوض مي‌شود. با ورود به خانه، اولين چيزي كه توجه شما را در اين خانه جلب خواهد كرد حوض و شمعداني‌ها و استفاده بسيار زياد، مناسب و زيبا از رنگ‌هاي شاد مانند فيروزه‌اي، آبي آسماني و بنفش است.

اين خانه لقب زيباترين و باارزش‌ترين خانه جهان را از ديد بسياري از نويسندگان و بازديدكنندگان گرفته است. در طراحي و ساخت اين خانه به اصول معماري ايراني مانند حوض ايراني‌، شيشه رنگي ايراني و اصول فضاسازي باغ ايراني توجه شده است.

تاريخچه خانه موزه مقدم

خانه موزه مقدم از جمله خانه‌هاي مجلل دوران قاجار به شمار مي‌آيد و متعلق به يكي از درباريان آن دوران به نام محمد تقي خان احتساب الملك، بوده است. احتساب الملك داراي دو پسر به نام‌هاي حسن و محسن بود كه براي ادامه تحصيل به اروپا رفتند. حسن در فعاليت‌هاي ادبي، سياسي و اجتماعي حضور فعالي داشت و در جواني فوت كرد. از او نمايشنامه بسيار معروف «جعفرخان از فرنگ آمده» به‌جامانده است.

برادر كوچك‌تر، محسن، پس از اتمام تحصيلات خود در رشته‌هاي نقاشي، تاريخ هنر و باستان‌شناسي در سال ۱۳۱۵ به ايران بازگشت و به‌همراه همسر فرانسوي خود «سُلما» در خانه پدري -محل كنوني موزه مقدم- ساكن شد و در كنار فعاليت‌هاي علمي به گردآوري آثار و اشياي تاريخي و فرهنگي پرداخت.

استاد مقدم بسياري از آثار ارزشمند جمع‌آوري شده مانند كاشي، قطعات سنگي تراشيده و... را با الهام از فضاهاي سنتي تاريخي به‌نحو چشمگيري در جاي‌جاي اين عمارت قديمي نصب كرد. برخي ديگر را مانند كلكسيون پارچه، چپق و قليان، سفالينه، شيشه، تابلو نقاشي، مسكوكات، مهرها و اسناد تاريخي و غيره را با نظم و ترتيب خاصي در خانه پدري نگه داشت.

استاد محسن مقدم كيست؟

استاد مقدم از بنيان‌گذاران دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران و استاد ممتاز اين دانشگاه بود. نشان دانشگاه تهران را با الهام از تاريخ و فرهنگ كهن ايران، او طراحي كرده‌ است. استاد مقدم اولين ايراني است كه به دريافت نشان لژيون دو نور با درجه «اوفيسيه» از طرف شارل دوگل، رئيس‌ جمهور فرانسه، مفتخر شد. در سال ۱۳۵۱، زنده‌ياد استاد مقدم با توجه به علاقه وافرش به علم، تاريخ و هنر، خانه پدري خود را به‌همراه آثار نفيس گردآوري شده وقف دانشگاه تهران كرد. استاد محسن مقدم در سال ۱۳۶۶ دارفاني را وداع گفت و پس از مرگ همسر ايشان در سال ۱۳۶۹، توليت موزه مقدم در اختيار مستقيم دانشگاه تهران قرار گرفت.

خانه موزه مقدم كجاست؟

خانه موزه مقدم در بافت تاريخي پايتخت است و در خيابان امام خميني، بعد از خيابان شيخ هادي، جنب بانك ملت، پلاك ۲۵۱ قرار دارد.

دسترسي به خانه موزه مقدم

اگر قصد داريد با مترو به موزه برويد، مي‌توانيد از ايستگاه‌هاي حسن‌آباد و دانشگاه امام علي (ع) در خط شماره دو (صادقيه-فرهنگسرا) استفاده كنيد. خانه موزه مقدم بين اين دو ايستگاه مترو قرار دارد و با حدود پنج دقيقه پياده‌روي به آنجا مي‌رسيد. همچنين با استفاده از اتوبوس‌هاي مسير راه‌آهن-پارك وي يا راه‌آهن-تجريش مي‌توانيد به موزه دسترسي داشته باشيد. براي اين منظور در ايستگاه البرز (تقاطع خيابان وليعصر و امام خميني) پياده شويد. با پياده‌روي كوتاه به‌سمت شرق در خيابان امام خميني، به موزه خواهيد رسيد. 

معماري خانه موزه مقدم

معماري ايراني با رعايت اصول ساخت باغ ايراني در اين خانه به‌خوبي به چشم مي‌آيد و گل‌كاري و فضاسازي انجام شده با گياهان حال‌و‌هواي بسيار خوشي براي گردشگران فراهم مي‌آورد. در قسمت غربي اين خانه ساختمان اربابي (برج) واقع شده است كه استاد مقدم به‌همراه يكي از شاگردان در دانشكده هنرهاي زيبا، دكتر ابوالقاسمي، در سال ۱۳۴۵ ساخته‌اند. اين ساختمان با كاشي‌هايي از دوران قاجار تزيين و بخش‌هايي از هنرهاي ايراني در آن به نمايش گذاشته شده است.

در قسمت شمالي اين ساختمان يك ايوان با چند طاق و ستون زيبا ساخته شده‌ كه مزين به كاشي‌هايي از دوران زنديه و قاجار است. در وسط اين ايوان حوضچه‌اي از جنس مرمر قرار دارد كه از حمام فتحعلي شاه به اينجا منتقل شده است و آبي كه از آن جاري مي‌شود توسط يك جوي باريك به داخل يك استخر مي‌ريزد. دكتر مقدم اين استخر را پس از سفر به اسپانيا و الگوبرداري از  استخر و آب‌نماهاي باغ الحمرا (باغي به‌جامانده از دوران صدر اسلام اسپانيا) ساخته است و در اطراف آن چند فواره قديمي نيز آب را به داخل استخر مي‌پاشند.

حياط‌هاي اندروني و بيروني با يك ديوار به نام ديوار تجدد از يك‌ديگر جدا شده‌اند. اين ديوار از چند ستون با طاق‌هاي كاشي‌كاري شده ساخته شده است. پايه اين ستون‌ها حجاري شده‌اند و يادآور ستون‌هاي كاخ چهلستون اصفهان هستند. اين پايه ستون‌ها هنگام تخريب كاخ خواهر ناصرالدين‌شاه به اين خانه منتقل شدند و نمايي زيبا با ستون‌هاي فيروزه‌اي ايجاد كرده‌اند. كار طراحي و ساخت اين ديوار زيبا را استاد هوشنگ سيحون بر عهده داشته است.

در قسمت شمالي حياط اندروني ايوان زيبايي قرار دارد كه از چهار ستون با سرستون‌هايي با گچبري كرنتي تشكيل مي‌شود. كار تزيينات اين ايوان را نيز دكتر مقدم به‌زيبايي هرچه تمام‌تر انجام داده است. از طريق دو راه پله مارپيچ مي‌توان به ايوان بزرگ دسترسي پيدا كرد. 

قسمت بعدي خانه حياط اندروني است كه استاد مقدم و همسرش با الهام از طرح فرش ايراني آن را طراحي كرده‌اند. يك حوض و آبنماي زيبا در وسط اين حياط قرار دارد و در چهار طرف آن باغچه‌هايي گل‌كاري شده تدارك ديده شده است. دكتر مقدم ديوار اين حياط را با كاشي و ظروف قاجاري تزيين كرده و در وسط اين ديوار نيز يك طاق‌نماي زيبا با كاشي‌هاي آبي رنگ ساخته است.

در ساخت خانه نيم‌نگاهي نيز به معماري و فضاسازي كشورهاي ديگر صورت گرفته است؛ براي مثال دكتر مقدم و همسرش يك باغچه ژاپني در حياط بيروني ساخته‌اند.

ساعات بازديد و بليط خانه موزه مقدم

موزه مقدم همه روزه به‌جز دوشنبه‌ها و ايام سوگواري از ساعت ۱۰ تا ۱۸ ميزبان شما است. بهاي بليط در سال ۱۴۰۱ براي گردشگران داخلي ۳۰ هزار تومان و براي گردشگران خارجي ۲۰۰ هزار تومان است. با ارائه كارت دانشجويي مي‌توانيد از تخفيف استفاده كنيد. 

مجموعه كاخ سعد آباد

يكي از نقاط ديدني تهران كه هم براي كساني كه به باغ‌هاي عظيم علاقه دارند و هم عاشق تاريخند جذاب است، مجموعه كاخ سعدآباد است. در اين نوشته به هر چيزي كه لازم است در مورد سعدآباد بدانيد مي‌پردازيم.

كاخ‌هاي سعد آباد در ميان باغي پر درخت و سرسبز قرار دارند و قدم زدن در ميان طبيعت زيباي اين باغ نيز خالي از لطف نيست. اگر تاكنون از مجموعه كاخ سعد آباد ديدن نكرده‌ايد يا تمايل به بازديد دوباره از اين مجموعه، كاخ‌ها و موزه‌هايش داريد، با اين مقاله كجارو همراه شويد. در اين مقاله ما اطلاعات كامل و ضروري را براي بازديد از مجموعه تاريخي و فرهنگي سعد آباد در اختيارتان مي‌گذاريم.

معرفي كاخ سعد آباد

مجموعه تاريخي و فرهنگي كاخ سعد آباد تهران، يكي از اقامتگاه‌هاي ييلاقي پادشاهان قاجار و پهلوي بوده است. مجموعه كاخ سعد آباد يكي از سه مجموعه كاخ زيبا و تاريخي منطقه شميرانات شهر تهران به شمار مي‌رود كه آخرين پادشاهان ايران در آن اقامت داشته‌اند.

اطراف مجموعه كاخ سعد آباد در گذشته از باغ پوشيده بود و داخل اين مجموعه نيز باغي پر درخت وجود داشت. كاخ اختصاصي مجموعه سعد آباد، كاخ اصلي اين مجموعه به شمار مي‌رود و رضاخان به مرور زمان بر تعداد كاخ‌ها و بناهاي مجموعه سعد آباد افزوده است. كاخ‌هاي ساخته شده در مجموعه سعد آباد به اعضاي خانواده رضا شاه پهلوي تعلق داشتند و آخرين كاخ ساخته شده در مجموعه سعد آباد متعلق به ليلا پهلوي، دختر كوچك محمد رضا شاه بود.

امروزه مجموعه كاخ سعد آباد يكي از برجسته‌ترين جاهاي ديدني تهران به شمار مي‌رود و گردشگران داخلي و خارجي در سفر به تهران از اين مجموعه زيبا با جاذبه‌هاي تاريخي، فرهنگي و طبيعي بازديد مي‌كنند.

تاريخچه كاخ سعد آباد

بناي كاخ سعد آباد در زمان حكومت قاجار پايه گذاري شد و پس از كودتاي سال ۱۲۹۹ توسط رضاخان، با به قدرت رسيدن خاندان پهلوي، بناهاي موجود در مجموعه سعد آباد به دستور رضاخان ساخته و بازسازي شدند. بخش‌هايي از مجموعه سعد آباد در زمان به قدرت رسيدن رضا خان، خارج از اين مجموعه بودند كه توسط رضا شاه خريداري و به مجموعه سعد آباد اضافه شدند.

اولين بناهاي موجود در مجموعه سعد آباد در فضايي به وسعت ۸۰۰۰ متر مربع قرار داشتند و كاخ ملكه مادر، از اولين بناهاي موجود بود. مجموعه سعد آباد در حال حاضر بزرگ‌ترين مجموعه تاريخي به جا مانده از دوره‌هاي پهلوي و قاجار در شهر تهران است.

كاخ سعد آباد كجاست؟

مجموعه كاخ سعد آباد در شمالي‌ترين قسمت شهر تهران و روي كوهپايه توچال است. منطقه محيط بر مجموعه سعد آباد، در گذشته از بهترين ييلاق‌هاي شهر تهران و مشرف به دره سرسبز دربند بوده و هوايي لطيف و طبيعتي پر درخت داشته است. در طول زمان ساخت‌وسازهاي شهري گسترش يافته‌اند و امروزه مجموعه كاخ سعد آباد درون شهر قرار دارد؛ اما در گذشته اين كاخ در ميان باغ‌ها و خارج از محدوده شهري بوده است.

مناطق شمالي نياوران از شرق، ولنجك از غرب و تجريش از جنوب، مجموعه كاخ سعد آباد را احاطه كرده‌اند. در قسمت شمال اين مجموعه، كوه توچال در رشته كوه‌هاي البرز قرار دارد. در طول دوره‌هاي پادشاهي قاجار و پهلوي، مجموعه كاخ سعد آباد استراحتگاه و ييلاق تابستاني پادشاهان بوده است.

آدرس كاخ سعد آباد

مجموعه كاخ سعد آباد در شمال تهران قرار گرفته است و با توجه به منطقه زندگي يا اقامت خود در پايتخت، مي‌توانيد از مسيرهاي مختلفي به‌سمت كاخ سعد آباد برويد؛ كافي است از طريق نزديك‌ترين مسير به خيابان زعفرانيه برسيد و سپس به خيابان طاهري وارد شويد. خيابان طاهري در ضلع شرقي و بخش مياني خيابان شهيد فلاحي يا همان زعفرانيه قرار دارد. مجموعه كاخ سعد آباد دو ورودي در خيابان‌هاي زعفرانيه و دربند دارد.

اگر ساكن شرق تهران هستيد، از طريق بزرگراه بزرگراه شهيد قاسم سليماني (رسالت)، در مسير شرق به غرب تا بزرگراه مدرس برويد و سپس به اين بزرگراه وارد شويد. پس از رسيدن به پل پارك وي، وارد خيابان ولي‌عصر شويد.

براي رسيدن به مجموعه سعد آباد مي‌توانيد از خط يك متروي تهران، اتوبوس‌هاي بي‌آرتي و وسيله شخصي استفاده كنيد

در مسير جنوب به شمال خيابان ولي‌عصر پس از طي كردن مسافتي كوتاه، به خيابان مير شريفي در سمت چپ وارد شويد و از طريق خيابان شاديانه به مقدس اردبيلي برسيد. در اولين چهارراه به‌سمت چپ در خيابان پسيان و سپس به اولين خيابان سمت راست به نام پرزين بغدادي وارد شويد. در انتهاي خيابان بغدادي، سه راه را به‌سمت چپ بپيچيد و به خيابان زعفرانيه برسيد. از زعفرانيه كه به خيابان طاهري وارد شويد، پس از فاصله‌اي كوتاه، تابلوها و ديوار مجموعه سعد آباد را خواهيد ديد. مسير بزرگراه زين‌الدين و اتوبان صدر نيز براي ساكنان شرق تهران گزينه ديگري است.

اگر ساكن غرب تهران هستيد،‌ در بزرگراه حكيم مسير غرب به شرق به اتوبان چمران وارد شويد و تا رسيدن به خروجي مقدس اردبيلي ادامه دهيد. از خيابان مقدس اردبيلي به خيابان ثارالله در سمت چپ وارد شويد و تا بلوار بهزادي ادامه دهيد. در انتهاي بلوار بهزادي به ميدان آصف مي‌رسيد و از طريق خيابان آصف به زعفرانيه و خيابان طاهري خواهيد رسيد.

ورودي زعفرانيه مناسب براي كساني است كه با خودروي شخصي به مجموعه سعد آباد مي‌روند و ورودي دربند مسير مناسب‌تري براي كساني است كه از وسايل حمل و نقل عمومي استفاده مي‌كنند

اگر تمايل داريد براي رسيدن به كاخ سعد آباد از وسايل نقليه عمومي استفاده كنيد، با استفاده از خطوط يك خط مترو تهران به ميدان تجريش برويد. تاكسي‌هاي ميدان دربند در ابتداي خيابان جعفري و ميدان قدس جنب مترو، قرار دارند و تاكسي‌هاي ايستگاه آصف نيز در ضلع غربي ميدان تجريش قرار گرفته‌اند. ازهريك از ورودي‌ها كه بخواهيد وارد مجموعه شويد، پس از پياده شدن از تاكسي بايد در حدود ۱۰ دقيقه پياده‌روي كنيد. براي رسيدن به ميدان‌هاي تجريش و قدس، از مناطق مختلف تهران خطوط اتوبوسراني تردد مي‌كنند. اتوبوس‌هاي بي آر تي نيز در طول مسير خيابان ولي‌عصر تردد دارند.

اگر با وسيله نقليه شخصي به‌سمت مجموعه كاخ نياوران مي‌رويد، ورودي زعفرانيه براي شما مناسب‌تر است، زيرا محدوده وسيع‌تري براي پارك خودرو در دسترس خواهيد داشت و اگر با استفاده از وسايل حمل و نقل عمومي به كاخ سعد آباد مي‌رويد، تاكسي‌هاي ميدان دربند را انتخاب كنيد تا پياده‌روي كمتري براي ورود به مجموعه داشته باشيد.

• آدرس از خيابان زعفرانيه: خيابان ولي‌عصر، خيابان شهيد فلاحي (زعفرانيه)، انتهاي خيابان شهيد كمال طاهري، مجموعه فرهنگي تاريخي سعد آباد (مشاهده روي نقشه)

• آدرس از ميدان تجريش و خيابان دربند: ميدان تجريش، خيابان شهيد جعفري، ضلع جنوبي ميدان دربند، مجموعه سعد آباد

• تلفن‌هاي مجموعه سعد آباد: ۹-۲۲۷۵۲۰۳۱-۰۲۱

• وب‌سايت مجموعه تاريخي و فرهنگي سعد آباد: sadmu.ir

ساعت كاري كاخ سعد آباد

ساعت كاري مجموعه كاخ سعد آباد در ۶ ماه اول سال از ساعت ۹ صبح آغاز مي‌شود و تا ۱۹ ادامه دارد. در ۶ ماه دوم سال با توجه به برودت هوا و تاريكي زودهنگام، زمان پايان بازديد كم مي‌شود و تا ساعت ۱۷:۰۰ امكان بازديد از مجموعه وجود دارد. توجه داشته باشيد كه اگر قصد تهيه بليط حضوري داريد، باجه‌هاي فروش بليط مجموعه سعد آباد تنها تا ساعت ۱۵:۳۰ فعاليت مي‌كنند.

مجموعه كاخ موزه سعد آباد در روزهاي ۱۴ خرداد (رحلت امام خميني (ره))،‌ ۲۱ رمضان (شهادت امام علي (ع))، ۲۵ شوال (شهادت امام جعفر صادق (ع))، ۲۸ صفر (رحلت پيامبر (ص) و شهادت امام حسن مجتبي (ع)) و روزهاي تاسوعا و عاشورا تعطيل است.

قيمت بليط كاخ سعد آباد 

مجموعه تاريخي و فرهنگي سعد آباد از موزه‌ها و بخش‌هاي مختلفي تشكيل شده است كه براي بازديد از قسمت‌هاي مختلف بايد بليط مربوط به هر بخش رابه صورت جداگانه تهيه كنيد. در سال ۱۴۰۰ قيمت بليط‌هاي بخش‌هاي مختلف به شرح زير است:

• ورودي مجموعه: هر نفر گردشگر داخلي ۵۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۵۰۰۰۰ تومان

• كاخ موزه ملت (كاخ سفيد): هر نفر گردشگر داخلي ۵۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۵۰۰۰۰ تومان

• موزه هنر ملل: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• كاخ موزه سبز: هر نفر گردشگر داخلي ۵۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۵۰۰۰۰ تومان

• موزه ظروف سلطنتي: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه استاد فرشچيان: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه پوشاك سلطنتي: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه هنرهاي زيبا: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه نظامي: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه آشپزخانه سلطنتي: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه اتومبيل‌هاي سلطنتي: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه سلاح‌هاي درباري: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه خط و كتابت ميرداماد: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه برادران اميدوار: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه استاد بهزاد: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه آب: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

• موزه آلبوم‌هاي سلطنتي و اسناد تاريخي سعد آباد: هر نفر گردشگر داخلي ۴۰۰۰ تومان و گردشگر خارجي ۳۰۰۰۰ تومان

خريد اينترنتي بليط كاخ سعد آباد

براي تهيه بليط اينترنتي مجموعه سعد آباد مي‌توانيد به سايت مجموعه سعد آباد (www.sadmu.ir) مراجعه كنيد. در صورت تعطيل بودن مجموعه تاريخي و فرهنگي سعد آباد به‌دليل همه‌گيري ويروس كرونا، دسترسي به اين بخش وجود نخواهد داشت. در مواقع عادي مي‌توانيد بليط مجموعه سعد آباد را از طريق گيشه اين مجموعه نيز به‌وسيله كارت بانكي تهيه كنيد. براي اطمينان از باز بودن مجموعه كاخ سعد آباد مي‌توانيد پيش از مراجعه به اين مجموعه با شماره تلفن‌هاي مجموعه سعد آباد تماس بگيريد و اطلاعات لازم را به دست بياوريد.

معماري كاخ سعد آباد

مجموعه تاريخي سعد آباد در زميني به مساحت نزديك به ۳۰۰ هكتار قرار دارد كه در حدود ۱۱۰ هكتار آن را عمارت‌ها و كاخ‌ها و در حدود ۱۸۰ هكتار ديگر را باغ، قنات‌ها و گلخانه‌هاي مجموعه سعد آباد تشكيل داده‌اند. در ساخت عمارت‌ها و كاخ‌هاي مجموعه سعد آباد تلفيقي از معماري اروپايي و معماري اصيل و سنتي ايران به چشم مي‌خورد و طراحي ساختمان كاخ‌ها توسط برجسته‌ترين مهندسان داخلي و خارجي صورت گرفته است.

مهندسان طراح كاخ سفيد در مجموعه سعدآباد، مهندس خرسندي و مهندس بوريس روسي بودند. گچ‌كاري‌ها و تزيينات داخلي كاخ سفيد نيز توسط هرمندان ايراني، غلامرضا پهلوان، عبد الكريم شيخان، حسين كاشي، استاد لرزاده و رضا ملائكه انجام شده‌اند. در قسمت ورودي كاخ سفيد چهار ستون به سبك معماري رومي ديده مي‌شود و نماي اصلي را با سنگ‌هاي مرمر پوشانده‌اند.

مقابل كاخ سفيد مجسمه چكمه‌هاي رضاخان به چشم مي‌خورد. اين مجسمه در ابتدا كامل بود و در يكي از ميادين شهر دزفول قرار داشت، اما پس از انقلاب توسط مردم دزفول شكسته شد. مجسمه آرش كمانگير، اثر مجسمه ساز برجسته استاد ارژنگ نيز در محوطه باغ سعد آباد و مقابل كاخ سفيد نصب شده است.

معمار بناي كاخ سبز، ميرزا جعفر كاشي ملقب به معمار باشي بوده است. براي ساخت بناي كاخ سبز، هنرمندان و معمارن برجسته ايراني نزديك به هفت سال تلاش كردند و با استفاده از سنگ‌هاي سبز معدن خمسه زنجان و سنگ مرمر خراسان، نماي زيبايي براي كاخ سبز ساختند. اين كاخ به نام كاخ مرمر نيز معروف است.

درون كاخ سبز مملو از آينه‌كاري‌هاي ظريف، كاشي‌كاري و گچبري است. تذهيب ديوارهاي داخل كاخ سبز را استاد حسين بهزاد انجام داده‌اند و شاگردان استاد صنيع خاتم، داخل كاخ سبز را خاتم‌كاري كرده‌اند. روبه‌روي تالار آينه كاخ سبز، اتاق خواب رضا پهلوي را با چشم‌انداز رو به دربند،‌ تعبيه كرده بودند.

از ديگر معماري‌هاي برجسته در مجموعه كاخ سعد آباد مي‌توان به بناي كاخ شمس اشاره كرد. ساخت بناي كاخ شمس در شمال غربي مجموعه سعد آباد، از سال ۱۳۱۴ تا ۱۳۱۸ طول كشيده است. كاخ شمس را با مساحت ۲۶۰۰ متر مربع، در دو طبقه با زيرزمين ساخته‌اند. در معماري اين كاخ، نشانه‌هاي از سبك معماري اروپايي به‌خصوص معماري آلماني و معماري سنتي ايران از زمان ساسانيان، به چشم مي‌خورد.

كاخ اشرف پهلوي نيز در فضايي به وسعت ۱۸۰۰ متر مربع در شرق باغ سعد آباد، به دستور رضا شاه و توسط مهندس فرمانفرمائيان ساخته شد. در سال ۱۳۵۰ به دستور اشرف پهلوي نماي بيروني اين كاخ را با سنگ مرمر پوشاندند. ساير بناهاي مجموعه سعد آباد نيز در دوران قاجار و پهلوي اول ساخته و در دوره پهلوي دوم بازسازي و مرمت شدند. آثار دست هنرمندان ايراني در گوشه و كنار مجموعه كاخ‌هاي سعد آباد به چشم مي‌خورد.

يكي از موزه‌هاي شگفت‌انگيز تهران، موزه زمان است كه در زعفرانيه قرار گرفته است. در اين پست مي‌خواهيم هرچيزي كه لازم است در مورد اين موزه بدانيد را به شما توضيح دهيم.

فضاي زيبا و آرامش‌بخش حاكم بر اين محل به شما امكان مي‌دهد كه گردشي جذاب و دلنشين در تاريخ و زمان داشته باشيد. ضمن اينكه به‌لطف وجود يك كافه‌رستوران مشهور در موزه مي‌توانيد خستگي را از تن به در كنيد و از محيط زيباي آن نهايت لذت را ببريد. اگر به تاريخ و معماري علاقه‌مند هستيد، بازديد از اين موزه را از دست ندهيد؛ پيش از آن مي‌توانيد با مطالعه اين مقاله، موزه زمان را بهتر بشناسيد.

موزه زمان زعفرانيه

موزه زمان يا موزه تماشاگه زمان، اولين موزه ابزار سنجش و نمايش زمان در ايران است كه به‌عنوان يكي از جاهاي ديدني تهران در سال ۱۳۷۸ هجري شمسي افتتاح شد. در اين موزه با انواع و اقسام ساعت‌هاي قديمي ايراني و خارجي از كشورهاي فرانسه، سوئيس، انگليس و آلمان آشنا خواهيد شد.

ساعت‌هاي اهدايي، ساعت رجل سياسي، ساعت‌هاي لوكس و دكوري قديمي، ساعت‌هاي مكانيكي ديواري، روميزي، جيبي و مچي و غيره در اين موزه حسابي خودنمايي مي‌كنند. در ميان اين ساعت‌هاي ارزشمند مي‌توان به ساعت‌ «پروفسور محمود حسابي» و ساعت آفتابي «ناصرالدين‌شاه» اشاره كرد. همچنين ابزارهاي تعمير ساعت، ابزار و اسناد گاه‌شماري و تقويم‌هاي ايراني در معرض ديد عموم قرار دارند.

حياط اين موزه نيز در نوع خود جذاب و ديدني است؛ به‌خصوص به‌خاطر وجود ساعت آفتابي، ساعت شني، ساعت آبي و ساعت سوختي از دوره‌هاي مختلف تاريخي كه لذت گردش در محوطه را دوچندان مي‌كنند.

با اين همه، شايد آنچه در نگاه اول چشم هر بيننده‌اي را به خود خيره مي‌كند، جلوه‌هاي زيباي هنر و معماري ايراني نظير گچبري‌هاي نقوش اسليمي، آجركاري و مقرنس‌كاري، معرق‌كاري‌هاي روي ديوارها، گره‌چيني پنجره‌ها و درها و... است. اين خانه و موزه زيبا در سال ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.

موزه زمان داراي امكاناتي همچون كافه رستوران، سرويس‌ بهداشتي، نمازخانه و گالري زمان (براي خريد آثار هنرمندان) است. ضمن اينكه مي‌توانيد به‌راحتي از محوطه و داخل موزه عكاسي كنيد.

موزه زمان كجاست؟

موزه زمان در خيابان زعفرانيه تهران قرار دارد. دسترسي به موزه از طريق بي‌آر‌تي‌هاي راه‌آهن - تجريش به‌سمت ميدان تجريش امكان‌پذير است. براي اين منظور بايد در ايستگاه زعفرانيه پياده شويد و از خيابان زعفرانيه با پنج دقيقه پياده‌روي به‌طرف چهارراه پرزين بغدادي، به موزه زمان برسيد.

در صورتي كه بخواهيد با مترو خود را به موزه زمان برسانيد، در ايستگاه مترو تجريش از قطار پياده شويد و سپس با تاكسي يا بي‌آر‌تي‌هاي تجريش - راه آهن به ابتداي خيابان زعفرانيه برويد و از آنجا با كمي پياده‌روي راهي موزه شويد.

• شماره تماس: ۰۲۱-۲۲۴۱۷۳۳۶

• آدرس: تهران، خيابان زعفرانيه، نبش خيابان پرزين بغدادي، موزه زمان 

ساعت كاري موزه زمان

ساعت كار موزه در زمان نگارش اين مقاله در نوروز ۱۴۰۰ از ساعت ۹ صبح تا ۱۷ است؛ گرچه اين ساعت كاري ممكن است تحت‌تاثير شيوع كرونا قرار بگيرد. ترجيحا قبل از برنامه‌ريزي براي بازديد از موزه، با اين مجموعه تماس بگيريد و از بازبودن و زمان دقيق فعاليت آن مطلع شويد.

تاريخچه موزه زمان

موزه زمان با مساحت ۵۰۰۰ متر مربع و ۷۰۰ متر مربع زيربنا، قدمتي بالغ بر ۸۰ سال دارد. با اين حال، پيشينه اين باغ به دوره قاجار برمي‌گردد؛ زماني كه باغ يادشده به‌عنوان بخشي از اراضي باغ فردوس به معيرالممالك، داماد ناصرالدين شاه، تعلق داشت.

ساختمان موزه زمان حدود ۸۰ سال قدمت دارد؛ اما پيشينه باغ آن به دوره قاجار مي‌رسد

پس از مرگ وي، اين باغ به پسرش رسيد كه او درختان آن را براي استفاده در كوره‌هاي تهران قطع كرد. تا اينكه عبدالله خان منصور در سال ۱۳۰۴ اقدام به خريد اين ملك كرد و تا سال ۱۳۴۶ در دست وراث او بود. در ادامه شخصي به نام حسين خداداد، ملك مذكور را در حالي خريداري كرد كه عمارتي يك طبقه از خشت و گل در آن وجود داشت.

به دستور حسين خداداد مرمت‌هايي روي سازه آن انجام شد كه شامل قرارگيري اسكلت آهني به‌جاي اسكلت چوبي و تغييراتي در داخل بنا مي‌شد. علاوه بر مقاوم‌سازي ساختمان و احداث يك طبقه روي آن، احياي هنر طراحي و گچ‌بري ايران نيز ارزشي دوچندان به اين سازه بخشيد.

مهندس ابتكار، مهندس مشاور ساختمان و استاد كاشي‌كار بود و حاج رمضان عباسيان، معمار اين بنا محسوب مي‌شد. در سال ۱۳۴۵ حاج عبدالكريم نويد تهراني به‌همراه ۴۰ نفر، كار گچ‌بري ساختمان را آغاز كردند كه تا سال ۱۳۵۶ به طول انجاميد؛ گچ‌بري‌هايي كه از نظر تنوع كم‌نظير هستند.

از استادكاران گچ‌بري آن زمان مي‌توان به استاد فرهاد يحيي پور، استاد محمد يحيي پور، استاد حسن جعفري، عباس عباسيان، استاد نعمت، استاد شيخ فرج، استاد يحيي برجردي و... اشاره كرد. تزيينات گره چيني چوبي روي درها و پنجره‌ها كه كار استاداني همچون حاج محمد كاشي و استاد حسين است، ذوق و خلاقيت هنرمندان ايراني را به تصوير مي‌كشند.

حسين خداداد تاجر فرش بوده و به‌دليل علاقه زيادش به فرش ايراني، از طرح‌ها و نقوش فرش در سقف بخش‌هاي مختلف عمارت استفاده كرده است.

حسين خداداد فقط براي يك سال در اين خانه زندگي كرد و پيش از انقلاب، به آمريكا رفت. پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ اين ساختمان توسط بنياد مستضعفان مصادره شد تا اينكه در سال ۱۳۷۸ به همت موسسه فرهنگي موزه‌هاي بنياد، عنوان موزه زمان را از آن خود كرد و در معرض بازديد عموم قرار گرفت. اين موزه با نام «تماشاگه زمان» و «موزه ساعت» نيز شناخته مي‌شود.

پلان موزه زمان

ديدني هاي موزه زمان

در موزه تماشاگه زمان مي‌توانيد سفر جذاب و متفاوتي به تاريخ را تجربه كنيد و با انواع ساعت‌ها آشنا شويد. اين سفر از محوطه موزه آغاز شروع مي‌شود و به داخل عمارت آن ادامه مي‌يابد.

محوطه موزه زمان

ساعت آبي

ساعت آبي كه در گذشته به كار مي‌رفت، از يك ظرف درجه‌بندي تشكيل شده بود كه پر از آب مي‌شد. وقتي آب به‌صورت قطره‌اي از سوراخ ته ظرف جريان مي‌يافت، مردم از مقدار آب باقي‌مانده متوجه زمان مي‌شدند.

ساعت آفتابي

ساعت آفتابي را مي‌توانيد در محوطه موزه ببينيد؛ ابزار جالبي كه حدود ۵,۵۰۰ سال پيش اختراع شد. شاخصي چوبي در اين نوع ساعت‌ها وجود دارد كه در اثر تابش آفتاب، سايه آن روي سطح افقي مي‌افتد و به اين ترتيب زمان مشخص مي‌شود. اين نوع ساعت تا قرن ۱۸ ميلادي در اروپا مورد استفاده بود و هنوز در برخي كليساها و خانه‌هاي قديمي به چشم مي‌خورد.

ساعت آبي مكانيكي

ساعت آبي مكانيكي پس از ساعت‌هاي آبي روي كار آمدند. اين ساعت‌ها دو مخزن داشتند كه آب از مخزن بالايي به مخزن پاييني مي‌ريخت. چوب دندانه‌داري با چوب پنبه‌اي در انتهايش، در مخزن پاييني قرار داشت. با بالاآمدن سطح آب در اين مخزن، چوب دندانه‌دار نيز بالا مي‌آمد و با اتصال به چرخ‌دنده منجر به حركت عقربه و نمايش زمان مي‌شد.

ساعت روغني

ساعت روغني مجهز به مخزن مدرجي بود كه در آن روغن خاصي مي‌ريختند و با روشن‌شدن فيتيله ساعت و استفاده از روغن موجود در مخزن، زمان از روي درجه‌هاي روي مخزن مشخص مي‌شد. جالب اينكه ابزار مذكور علاوه بر نمايش زمان، در طول شب محيط را روشن مي‌كرد.

ساعت طنابي

ساعت طنابي با سوخت كار مي‌كرد و از تعدادي طناب تشكيل شده بود كه گره‌هايي با فواصل مساوي داشت. سوختن طناب و متعاقبا كاهش گره‌ها باعث مي‌شد از روي گره‌هاي باقي‌مانده بتوان زمان را سنجيد.

قايق اژدها

قايق اژدها نام يك نوع ساعت سوختي مخصوص چيني‌ها است كه به قايق شباهت دارد. علاوه بر شمعي خوابيده كه در بخش مياني قايق تعبيه شده، وزنه‌هايي با فواصل معين در راستاي قايق آويزان شده است. در طول شبانه‌روز زماني كه شمع مي‌سوخت، به‌تدريج باعث سوختن هر ريسمان و افتادن وزنه متصل به آن به ظرف فلزي زير قايق مي‌شد و صداي دنگ دنگ ايجاد مي‌كرد. معيار تشخيص زمان، تعداد وزنه‌ها و صداي دنگ دنگ بود.

ساعت شمعي

ساعت شمعي داراي يك سري درجه‌بندي روي بدنه‌اش است كه با روشن‌شدن شمع و ذوب آن، از طريق درجه‌هاي باقي‌مانده مي‌توان متوجه زمان شد.

ساعت شني

ساعت شني از دو مخزن تشكيل شده است كه شن مخزن بالايي از طريق سوراخي به مخزن پاييني مي‌ريزد و ميزان شن مخزن‌ها، زمان را نشان مي‌دهد.