يكي از بناهاي تاريخي كه از زمان قاجار به جا مانده است، خانه موزه مقدم است. اين بنا به يكي از بنيان‌گذاران دانشگاه هنر تهران تعلق داشته است و از نظر تاريخي ارزش بسيار زيادي دارد. در اين نوشته به معرفي كامل اين خانه موزه مي‌پردازيم.

معرفي خانه موزه مقدم

موزه مقدم يكي از خانه‌هاي تاريخي پايتخت است و از مكان هاي ديدني تهران به شمار مي‌رود. اين خانه محل سكونت خاندان محمدتقي خان احتساب الملك از صاحب‌منصبان مشهور دربار قاجار بوده است. سپس اين خانه در اختيار دكتر محسن مقدم، استاد باستان‌شناسي دانشگاه تهران و همسر فرانسوي‌اش سلما، قرار مي‌گيرد.

خانه موزه مقدم در محدوده ميدان امام قرار دارد. وقتي در اين محل قدم مي‌زنيد، اگر از قبل از محل اين موزه آگاه نباشيد، اصلا فكر نمي‌كنيد چنين بنايي آنجا وجود دارد. همه ساختمان‌هاي اطراف آن از معماري معمولي و نسبتا جديدي برخوردار هستند؛ اما به درب ورودي موزه كه مي‌رسيد همه چيز عوض مي‌شود. با ورود به خانه، اولين چيزي كه توجه شما را در اين خانه جلب خواهد كرد حوض و شمعداني‌ها و استفاده بسيار زياد، مناسب و زيبا از رنگ‌هاي شاد مانند فيروزه‌اي، آبي آسماني و بنفش است.

اين خانه لقب زيباترين و باارزش‌ترين خانه جهان را از ديد بسياري از نويسندگان و بازديدكنندگان گرفته است. در طراحي و ساخت اين خانه به اصول معماري ايراني مانند حوض ايراني‌، شيشه رنگي ايراني و اصول فضاسازي باغ ايراني توجه شده است.

تاريخچه خانه موزه مقدم

خانه موزه مقدم از جمله خانه‌هاي مجلل دوران قاجار به شمار مي‌آيد و متعلق به يكي از درباريان آن دوران به نام محمد تقي خان احتساب الملك، بوده است. احتساب الملك داراي دو پسر به نام‌هاي حسن و محسن بود كه براي ادامه تحصيل به اروپا رفتند. حسن در فعاليت‌هاي ادبي، سياسي و اجتماعي حضور فعالي داشت و در جواني فوت كرد. از او نمايشنامه بسيار معروف «جعفرخان از فرنگ آمده» به‌جامانده است.

برادر كوچك‌تر، محسن، پس از اتمام تحصيلات خود در رشته‌هاي نقاشي، تاريخ هنر و باستان‌شناسي در سال ۱۳۱۵ به ايران بازگشت و به‌همراه همسر فرانسوي خود «سُلما» در خانه پدري -محل كنوني موزه مقدم- ساكن شد و در كنار فعاليت‌هاي علمي به گردآوري آثار و اشياي تاريخي و فرهنگي پرداخت.

استاد مقدم بسياري از آثار ارزشمند جمع‌آوري شده مانند كاشي، قطعات سنگي تراشيده و... را با الهام از فضاهاي سنتي تاريخي به‌نحو چشمگيري در جاي‌جاي اين عمارت قديمي نصب كرد. برخي ديگر را مانند كلكسيون پارچه، چپق و قليان، سفالينه، شيشه، تابلو نقاشي، مسكوكات، مهرها و اسناد تاريخي و غيره را با نظم و ترتيب خاصي در خانه پدري نگه داشت.

استاد محسن مقدم كيست؟

استاد مقدم از بنيان‌گذاران دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران و استاد ممتاز اين دانشگاه بود. نشان دانشگاه تهران را با الهام از تاريخ و فرهنگ كهن ايران، او طراحي كرده‌ است. استاد مقدم اولين ايراني است كه به دريافت نشان لژيون دو نور با درجه «اوفيسيه» از طرف شارل دوگل، رئيس‌ جمهور فرانسه، مفتخر شد. در سال ۱۳۵۱، زنده‌ياد استاد مقدم با توجه به علاقه وافرش به علم، تاريخ و هنر، خانه پدري خود را به‌همراه آثار نفيس گردآوري شده وقف دانشگاه تهران كرد. استاد محسن مقدم در سال ۱۳۶۶ دارفاني را وداع گفت و پس از مرگ همسر ايشان در سال ۱۳۶۹، توليت موزه مقدم در اختيار مستقيم دانشگاه تهران قرار گرفت.

خانه موزه مقدم كجاست؟

خانه موزه مقدم در بافت تاريخي پايتخت است و در خيابان امام خميني، بعد از خيابان شيخ هادي، جنب بانك ملت، پلاك ۲۵۱ قرار دارد.

دسترسي به خانه موزه مقدم

اگر قصد داريد با مترو به موزه برويد، مي‌توانيد از ايستگاه‌هاي حسن‌آباد و دانشگاه امام علي (ع) در خط شماره دو (صادقيه-فرهنگسرا) استفاده كنيد. خانه موزه مقدم بين اين دو ايستگاه مترو قرار دارد و با حدود پنج دقيقه پياده‌روي به آنجا مي‌رسيد. همچنين با استفاده از اتوبوس‌هاي مسير راه‌آهن-پارك وي يا راه‌آهن-تجريش مي‌توانيد به موزه دسترسي داشته باشيد. براي اين منظور در ايستگاه البرز (تقاطع خيابان وليعصر و امام خميني) پياده شويد. با پياده‌روي كوتاه به‌سمت شرق در خيابان امام خميني، به موزه خواهيد رسيد. 

معماري خانه موزه مقدم

معماري ايراني با رعايت اصول ساخت باغ ايراني در اين خانه به‌خوبي به چشم مي‌آيد و گل‌كاري و فضاسازي انجام شده با گياهان حال‌و‌هواي بسيار خوشي براي گردشگران فراهم مي‌آورد. در قسمت غربي اين خانه ساختمان اربابي (برج) واقع شده است كه استاد مقدم به‌همراه يكي از شاگردان در دانشكده هنرهاي زيبا، دكتر ابوالقاسمي، در سال ۱۳۴۵ ساخته‌اند. اين ساختمان با كاشي‌هايي از دوران قاجار تزيين و بخش‌هايي از هنرهاي ايراني در آن به نمايش گذاشته شده است.

در قسمت شمالي اين ساختمان يك ايوان با چند طاق و ستون زيبا ساخته شده‌ كه مزين به كاشي‌هايي از دوران زنديه و قاجار است. در وسط اين ايوان حوضچه‌اي از جنس مرمر قرار دارد كه از حمام فتحعلي شاه به اينجا منتقل شده است و آبي كه از آن جاري مي‌شود توسط يك جوي باريك به داخل يك استخر مي‌ريزد. دكتر مقدم اين استخر را پس از سفر به اسپانيا و الگوبرداري از  استخر و آب‌نماهاي باغ الحمرا (باغي به‌جامانده از دوران صدر اسلام اسپانيا) ساخته است و در اطراف آن چند فواره قديمي نيز آب را به داخل استخر مي‌پاشند.

حياط‌هاي اندروني و بيروني با يك ديوار به نام ديوار تجدد از يك‌ديگر جدا شده‌اند. اين ديوار از چند ستون با طاق‌هاي كاشي‌كاري شده ساخته شده است. پايه اين ستون‌ها حجاري شده‌اند و يادآور ستون‌هاي كاخ چهلستون اصفهان هستند. اين پايه ستون‌ها هنگام تخريب كاخ خواهر ناصرالدين‌شاه به اين خانه منتقل شدند و نمايي زيبا با ستون‌هاي فيروزه‌اي ايجاد كرده‌اند. كار طراحي و ساخت اين ديوار زيبا را استاد هوشنگ سيحون بر عهده داشته است.

در قسمت شمالي حياط اندروني ايوان زيبايي قرار دارد كه از چهار ستون با سرستون‌هايي با گچبري كرنتي تشكيل مي‌شود. كار تزيينات اين ايوان را نيز دكتر مقدم به‌زيبايي هرچه تمام‌تر انجام داده است. از طريق دو راه پله مارپيچ مي‌توان به ايوان بزرگ دسترسي پيدا كرد. 

قسمت بعدي خانه حياط اندروني است كه استاد مقدم و همسرش با الهام از طرح فرش ايراني آن را طراحي كرده‌اند. يك حوض و آبنماي زيبا در وسط اين حياط قرار دارد و در چهار طرف آن باغچه‌هايي گل‌كاري شده تدارك ديده شده است. دكتر مقدم ديوار اين حياط را با كاشي و ظروف قاجاري تزيين كرده و در وسط اين ديوار نيز يك طاق‌نماي زيبا با كاشي‌هاي آبي رنگ ساخته است.

در ساخت خانه نيم‌نگاهي نيز به معماري و فضاسازي كشورهاي ديگر صورت گرفته است؛ براي مثال دكتر مقدم و همسرش يك باغچه ژاپني در حياط بيروني ساخته‌اند.

ساعات بازديد و بليط خانه موزه مقدم

موزه مقدم همه روزه به‌جز دوشنبه‌ها و ايام سوگواري از ساعت ۱۰ تا ۱۸ ميزبان شما است. بهاي بليط در سال ۱۴۰۱ براي گردشگران داخلي ۳۰ هزار تومان و براي گردشگران خارجي ۲۰۰ هزار تومان است. با ارائه كارت دانشجويي مي‌توانيد از تخفيف استفاده كنيد.